Bana da Bir İş: Koro Çizgisi — Bilim ve Sanat

Genel olarak sanatın, özel olarak da sinemanın görevleri hep tartışılagelmiştir. “Çözüm önermek sanatın görevi midir?” sorusu da tartışılan konulardan biridir. Olumlu örnekler, olumlu tipler içeren ve bunlar aracılığıyla toplumsal çatışmaların nesnel çözümlerini ileten yapıtlar toplumcu gerçekçi, yalnızca tanıklık ederek çatışmaları sergileyenlerse eleştirel gerçekçi olarak tanımlanır. Her iki türün de başarılı örnekleri vardır. Bu açıdan bakıldığında A Chorus Line (*) [Koro Çizgisi] eleştirel gerçekçi filmlerin iyi bir örneği olarak gösterilebilir.

Ülkemizde izleme olanağı bulduğumuz müzikli-danslı filmler arasından en çok Hair-Bırak Güneş İçeri Girsin‘e (Milos Forman) benzer Koro Çizgisi. Her ikisi de gençleri anlatır: Hair’de topluma başkaldıran kişilerin ortakuyumsuz (nonkonformist) tutumları sergilenir ve savaşın anlamsızlığı vurgulanır; Koro Çizgisi’nde ise Amerikan toplumunun çelişkilerini yaşayan, güçlükler içinde bir iş bulmaya çalışan gençlerin ortakuyumcu (konformist) yarışmaları anlatılır. Bu filmlerde toplumsal değerlere, otoriteye başkaldırı da, boyuneğiş de insani özellikler olarak ortaya serilir. Her iki filmde de daha çok delikanlılık döneminin özgül bakış açısından toplumun çatışmaları anlatılır, ama çözüm önerilmez.

Delikanlılık son derece karmaşık bir dönemdir. Cinsel ve toplumsal kimliğin belirlenmesi ve kişinin çevresine “ben buyum” diyebilmesi oldukça güç, uzun bir süre ve zorlu bir savaşım gerektiren bir süreçtir. Öte yandan bağımsızlığa doğru attığı adımlar, gencin bu yoldaki beklentilerinin gerisindedir. Adı üzerinde, dilakanlının istemi, herşeyin yolunda gitmesi, isteklerinin hemen gerçekleşmesidir. Ama genç, anamalcı bir toplumda yaşıyorsa, isteklerinin gerçekleşmesi şöyle dursun, atıldığı yaşamda neredeyse bütünüyle yalnızdır. Atacağı her küçük adım için büyük engeller vardır önünde. Yetenekli olması, çalışkan olması ise sonucu değiştirmede oldukça az etkilidir.

İşte, konusu yüzlerce gencin bir gösteri programında rol alabilmek için yarıştıkları bir sahnede geçen Koro Çizgisi, gençlikte atılan bir küçük adımın filmi. Adaylar farklı kişilerdir, ama hepsi de ayna sahnede yer alır, aynı koro çizgisine dizilirler. Elemeler ilerlerken, biz de yarışmacıların birer birey olarak yaşadıkları dünyaları daha yakından izlemeye başlarız. Yarışmacıların farklılıkları değişik çevrelerde yetişmiş olmalarından gelmektedir. Ama ortak noktaları da vardır: Her birinin aileleriyle aralarında olağan çatışmalar olduğunu anlarız, hepsi de bir an önce bağımsız bir yaşama kavuşmayı özlerler. Dans tutkuları ve bu işe girmek istemeleri de ortak noktalarındandır. Yetenekleri arasında uçurumlar yoktur, ama patrona şirinlik yaparak puan toplamaya çalışırlar. Birbiriyle ilişkileri ise kendilerine çok yaraşır bir doğallık içindedir. Ekonomik zorunlulukları yanında herbirinin dansetmeyi seçmesi, kendisi için simgesel bir anlam taşır: Dış dünyadan kaçış, kardeşle yarışma, evi terkeden babanın dönmesi için büyülü bir çağrı, ana babaya inat, özdeşleşilen sanatçıyı yansılama, ayrıksı olma çabası gibi güdülenmeleri onları bu alanda çalışmaya itmiştir. Çıkış noktaları ne olursa olsun gençlerin tümü de iyi becerdikleri bu işle yaşamlarını kazanmak isterler. Öte yandan deneyimli ve ünlü bir bayan dansçı da aynı yolla iş ve sevgi aramaktadır. Yarışmacılar arasında önemli farklar olmadığından seyirci patronla değil, dansçılarla özdeşim kurar. Bu nedenle filmin sonunda işini görmüş, uygun adayları seçmiş olmanın rahatlığını değil, seçilenlerin sevinciyle elenenlerin hüzününü bir arada yaşar. Bu filmi izlerken ülkemizde ise girme sınavlarında, üniversite seçme sınavlarında… ter döken yüzbinlerce genci anımsamamak elde değil.

Film boyunca özel bir mekanda, özgül bir alanda bir sistemin çarpıklığını sergileyen yönetmen, en son elemede kaçük bir espiriyle bizi şaşırtıyor ve gruptan herhangi bir kompozisyonu seçilmesinin çok büyük bir fark yaratmayacağını vurgulayarak seçme işleminin mantığındaki saçmalığı anlatıyor.

Koro Çizgisi bir yandan güzel bir kurgunun, nitelikli bir müziğin eşliğinde güzel insanların izlendiği bir seyirlik olarak, öte yandan bireysel ve toplumsal planda yoğun gözlemler içeren bir film olarak keyifle izleniyor.

Hüray-Caner Fidaner
Sinemadan/Videodan
Bilim ve Sanat
Ağustos 1987, 80:55

(*) A Chorus Line (Koro Çizgisi), Yönetmen: Richard Attenborough, Müzik: Malvin Famlish, Oynayanlar: Micheal Douglas, Cameraon English, 1985 ABD yapımı.

2 Comments

Filed under makale

2 responses to “Bana da Bir İş: Koro Çizgisi — Bilim ve Sanat

  1. Pingback: Bilim ve Sanat yazıları | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Korkma Evladım — derleme | YERSİZ ŞEYLER