Gölge Savaşçı — Bilim ve Sanat

KAGEMUŞA (Savaşçının Gölgesi), Yön: Akira Kurosava, Oyn: Tatsuyo Nakadai, Tsutomu Yamazaki, 1980, 159 dakika

Video pazarında alıcının istediği tipte filmi kolayca bulabilmesi için, sinema filmleri yeni bir sınıflandırmaya tabi tutuldu. Video kulüplerinin raflarında filmlerin “tür”lere göre ayrıldığını görüyoruz: Karate, korku, duygusal, macera, bilimkurgu (ya da uzaylı), kovboy, erotik, komedi… Arasıra bir grup filmin “kavgalı” adı altında yeniden gruplandığını da görebilirsiniz. Bu video kültürü açısından, Kurosava’nın Kagemuşa’sı bir “savaş filmi”… Ortaçağda, Japonya’yı kendi bayrağı altında toplamak isteyen üç prensin savaşlarının anlatıldığı bu filmde, çarpışmalar oluyor, görkemli sahnelerde ordular birbirine giriyor…

Ama bütün tarihsel görkemine karşın, Kagemuşa aslında bir bireyin filmi. Prens Şingin’in ölümünü, kendi vasiyeti uyarınca saklamak isteyen generaller, prense çok benzeyen idama yargılı bir suçluyu bulup prensin yerine geçirirler, ondan kagemuşa, yani bir gölge savaşçı olmasını isterler. İnsan için hangisi iyidir, kendisi olarak ölmek mi, yoksa bir başkasının kimliği altında yaşamak mı?

Antonioni’nin The Passenger (Yolcu) adlı filmini görenler, orada da benzer bir izlek olduğunu anımsayacak. Ancak orada kimlik değişimi kişi kendisi seçer, Kagemuşa‘da ise buna zorunlu kılınır. Bu nedenle de Kurosava’nın filmi varoluşçu bir dünya görüşünden çok Shakespeare tipi bir kaderciliğe dayanır.

Fonda süregiden savaşlar, belki de kagemuşanın içinde bulunduğu ruhsal karmaşanın bir anlatımıdır. Kagemuşa, prensin küp içindeki ölüsünü görmek istediği sahnede, aslında kendisini aramaktadır. Oysa hiçbir gölge, kendi başına var olamaz.

Yedi Samuray ve Dersu Uzala gibi iki güzel filminden tanıdığımız 1910 doğumlu Kurosava’nın bu büyük filmi, puslu aşıkları, düşe benzeyen renkli ve tarihsel gerçeklere dayanan konusuyla, dikkatle izlenmesi gereken bir film.

Hüray-Caner Fidaner
Sinemadan/Videodan
Bilim ve Sanat
Şubat 1988, 86:54

İzledikten Sonra

* 14 Ocak Perşembe günü TV-1’de, Chaplin’in Altına Hücum‘u gösterildi. Ancak 1942’de sanatçının kendisinin bestelediği müziği eklediği ve fonda konuşarak filmi anlattığı özgün kopya değildi, izlediğimiz. Oysa sinema tarihine ilişkin bir programda özgün kopyaları göstermek gerekir.

* 19 Ocak Salı günü TV-1’de Volkanın Altındayı izlerken çok şaşırdık. Çünkü filmde Firmin’ın doktorla birlikte kiliseye gittiği, doktorun Firmin adına Meryem’e dua ederek Yvonne’un gelmesini istediği sahne kesilmişti! Gerek yönetmene (neyse ki artık yaşamıyor, bu olayı duyamaz), gerekse izleyiciye büyük bir saygısızlık olarak gördüğümüz bu sansürün nedenini doğrusu bulamadık. Yoksa TRT yetkilileri kilisede dua etme sahnesini görenlerin gidip Hıristiyan olmaya kalkacaklarından mı korktular? Acaba “süper büyük film dizisi” adı altında çektikleri kostümlü müsamere filmlerini satın alan bir komşu ülke, cami sahnesini kesip de oynatsa hoşlarına mı gider? Galiba TRT kendisini, zararlı bulduğu sahneler gelince çocuğuna “Şimdi kapat gözlerini evladım” diyen bir baba, biz izleyicileri de her gördüğünden etkilenen saf eski zaman çocukları olarak görüyor. Lütfen unutmayalım, sinema filmleri bir sanat yapıtıdır. Önüne gelen yerini kesip doğramak insanı tarih önünde sorumlu kılar. Anlaşılan, örneğin izlenimcilerin bir resim sergisi olsa, Van Gogh’un “Notre Dame Kilisesi” adlı tablosunu da birisi sergiden kaldırabilecek. Yeri gelmişken, aralık sayısında yine TV’de izlediğimiz Karel Reisz’ın Isadora adlı filminde de, İsadora’nın Sovyetler Birliğine gittiğinde, büyük bir salonda işçilerin ortasında çoşkuyla dansettiği güzelim sahnenin kesilmiş olduğunu anımsatalım. Yoksa o sahnede de bir “danslı propaganda” mı vardı?

H-C.F.

Televizyonda Sinema, Şubat 1988

Dikkat Kaçırmayın!

* 2 Şubat Salı (TV-1): Once Upon A Time in America (Bir Zamanlar Amerika’da) Yön: Sergio Leone, 1984 yapımı. Ustaca geri dönüşler ve nefes kesen bir kurgu ile Amerika’da yükselmenin, zengin olmanın ne demek olduğunu anlatan bu filmde Robert de Niro’nun oyunu da dört dörtlük. Ancak 192 dakikalık bu filmi TRT nasıl gösterecek, bakalım.

* 4 Şubat Perşembe (TV-1): Der Blau Engel (Mavi Melek) Yön: Josef Von Sternberg, 1930 yapımı. Heinrich Mann’ın bir romanından uyarlanan ve Marlene Dietrich’i Marlene Dietrich yapan bu film, döneminde seyirci tarafından çok beğenilmişti.

* 6 Şubat Cumartesi (TV-1): Teyzem. Yön: Halit Refiğ. daha önce ocak ayında gösterileceği ilan edilen bu filmi, geçen ayki köşemizde de önermiştik.

* 9 Şubat Salı (TV-1): Kagemuşa (Savaşçının Gölgesi) Yön: Akira Kurosava. Bu filmle ilgili bir yazıyı bu sayfamızda bulacaksınız.

* 12 Şubat Cuma (TV-2): Postman Always Rings Twice (Postacı Kapıyı İki Kere Çalar) Yön: Bob Rafaelson, 1981 yapımı. Daha önce de bir iki kez listeye alınıp gösterilmeyen bu güzel film, yine gösterilmeyebilir, ya da en azından mutfak masası sahnesi gibi yerleri budandıktan sonra ekrana gelebilir.

* 17 Şubat Çarşamba (TV-1): If (Eğer) Yön: Lindsay Anderson, 1969 yapımı. 1956’da Karel Reizs’la birlikte İngiltere’de “Özgür Sinema” hareketini kuran bayan yönetmenin gençlik sorunlarına eğilen bu filmi de daha önceki aylarda ilan edilip gösterilmeyenlerden.

* 20 Şubat Cumartesi (TV-1): Üç Arkadaş, Yön: Memduh Ün, 1958 yapımı. Kör bir kızla (Muhterem Nur) Üç yoksul arkadaşın (Salih Tozan-fotoğrafçı, Semih Sezerli-ayakkabı boyacısı ve Fikret Hakan-niyetçi) dostluğunu anlatan film, dönemin Türk sinemasını yansıtan başarılı bir örnek.

* 24 Şubat Çarşamba (TV-2): Rocco e Sul Fratelli (Rocco ve Kardeşleri) Yön: Luchino Visconti, 1961 yapımı. İtalyanın yoksul güney bölgesinden kuzeye, Milano’ya göç eden ailenin başından geçenlerin anlatıldığı bu film, Dostoyevski’den Yunan tragedyalarına kadar çeşitli etkiler taşıyor. Alain Delon’u ünlü bir yıldız yapan ve İtalyan yeni-gerçekçiliğinin geç dönem ürünlerinden olan bu iki buçuk saatlik filmi izlemek için önceden uykunuzu alın, sonra televizyon başına geçin.

* 25 Şubat Perşembe (TV-1): Ivan Grozni Korkunç İvan) Yön: Sergey Eisenstein, 1943 yapımı. Büyük yönetmenin en ünlü filmlerinden birisi olan Korkunç İvan da daha önce listeye girip televizyona çıkamayanlardan. Yalnızca bir hükümdarın değil, genel olarak hükmetme kavramının işlendiği bu filmi kaçırmayın.

Meraklısına not:

6 Şubat Cumartesi (TV-2): Uyuyan Güzel balesi, Yön: Tom Gutteridge,
20 Şubat Cumartesi (TV-2): Sevil Berberi operası,
27 Şubat Cumartesi (TV-2): Kral Lear oyunu (Oyn: Laurence Olivier).

H-C.F.

Video Kulüplerinden…

* ANGEL (MELEK)
Yapımcı Ülke: İRLANDA
Yapım Yılı: 1982
Yönetmen: Neil Jordan (Senaryo da yönetmene ait)
Oyuncular: Stephan Rea-Marie Kean-Ray McAnally
Süre: 88 dakika
Dağıtıcı Firma: ESTET
RENKLİ-TÜRKÇE DUBLAJ

Bir müzikholde saksafon çalan genç, kendisini güçlü ama örtülü bir tutku ile izleyen dilsiz bir genç kızı fark eder. Kısa bir süre, yalnızlığa, “dışarda”lığa ve müziğin çağıran dünyasına dayalı bir yakınlığı paylaşan iki insanı korkunç bir sürpriz beklemektedir.

Bir cinayet, bir ipucu ve uyanan bir intikam isteğiyle yeniden başlayan film, ANTONIONNI’nin “Blow Up”ını anımsatan gelişmelerle sürer. Özenli ve yer yer COPPOLA’yı düşündüren masalsı çekimleri, nefis bir Saks müziğiyle örtüşen renk kompozisyonları, sıra dışı diyalogları, duygusal ve polisiye motiflerle kurgulanan sürükleyici, düzeyli temposuyla görülmesi gereken bir film. İrlanda yapımı filmde, hem Amerikan hem de Fransız Sineması’ndan tadlar bulmak olanaklı…

* ACCIDENT (KAZA)
Yapımcı Ülke: İNGİLTERE
Yapım Yılı: 1967
Yönetmen: Joseph Losey (Nicholas Mosley’in romanından)
Oyuncular: Dirk Bogarde-Michael York-Stanley Baker
Senaryo: Harold Pinter
Süresi: 100 dakika
Dağıtıcı Firma: CANNON
Renkli-ALTYAZI ve TÜRKÇE DUBLAJ

Fazla gösterişli olmayan ama sağlam kurgusuyla, sürükleyici, özgün anlatımıyla dikkati çeken, önemli bir LOSEY filmi. Bir trafik kazası ile başlayan gece, geri dönüşlerle sürer.

Bir “orta yaş bunalımı”nı akla getiren tutumuyla göze çarpan bir öğretim üyesi (D.BOGARDE), yakınlık kurduğu iki öğrencisiyle değişik bir yaşantıyı sergiler. BOGARDE’ın oyun gücünü belirgin olarak ortaya koyan yapım, aynı zamanda LOSEY’in mutlaka görülmesi gereken ürünlerinden…(1)

VIDEOMEN (Bahçelievler VIDEOTHEQUE) Ankara

(1) “Accident” filmi bandrolsüz dönemde Videotheque arşivi kapsamında çıkmıştı. Cannon firması bu sezon aynı filmi bandrollü olarak satışa çıkardı.

2 Comments

Filed under makale

2 responses to “Gölge Savaşçı — Bilim ve Sanat

  1. Pingback: Bilim ve Sanat yazıları | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Korkma Evladım — derleme | YERSİZ ŞEYLER