Yıldızlar ne anlatır — Evrensel Gençlik

Yıldızlar insanlara ne anlatıyor? Bizden çok önceki insanlar da gökyüzüne baktığında yıldızları görüyor ve farklı anlamlar yüklüyordu. Bu anlamların insanlık tarihi içinde farklı biçimlerde sistemleşmesi, önce astroloji, daha sonra astronomiyi ortaya çıkardı.

Şimdiki Irak coğrafyasında yaşayan Babilliler, binlerce yıl önce, gök olayları konusunda önemli bir birikim oluşturmuşlardı. Tarım ile geçimlerini sağlayan bu insanların yaşamı ve üretimi, mevsimler ve hava durumu ile doğrudan ilişkiliydi. Gökyüzünün izlenmesi, zamanın ölçülmesini ve belli bir takvim oluşturulmasını olanaklı kıldı.

Güneş’in doğup batışı günleri, Ay’ın biçimleri de yılın 12 ayını belirtiyordu. 12 ay süren yıl boyunca gökyüzünden birer birer geçen 12 yıldız kümesi de bugünkü burçlara karşılık geliyordu. Babillilerin bu bilgiler etrafında oluşturdukları inanca göre, kralın ve ülkenin kaderi yıldızlara ve gök olaylarına bağlıydı. Mısırlılarda da benzer bir birikim ve benzer inançlar vardı. Böylece, astroloji ortaya çıkmış oldu.

Babillilerden sonra Yunanlılarda gelişen felsefe okulları da, astrolojiyi benimsedi. Ancak yıldızların kaderi belirlemesinin insanın özgür iradesi düşüncesi ile çelişkisi, astrolojiyi farklı akımlara ayırdı. Yazgıyı sadece yıldızların belirlediğine inanan astroloji akımı, Roma devletinin hukuk organlarına kadar girdi. Böylece astroloji, feodalizmin ideolojik silahı oldu.

Üretim araçlarının gelişmesi ve yeni burjuva sınıfın ortaya çıkışının etkisiyle yaşanan Aydınlanma, astrolojiden bağımsız bir astronomi biliminin oluşmasının olanaklarını hazırlıyordu. Kapitalizmin doğuş sancılarının yaşandığı Rönesans döneminde astroloji, devlet ideolojisi olmaktan çıkıp bir tüketim nesnesine dönüşmüştü.

Astronominin babası Kepler, Rönesans döneminde yaşamış bir Alman bilimadamıydı. Gençliğinde uzun yıllar boyunca bir astrologun yanında asistan olarak çalıştı ve kendisinin de inandığı yıldız falı ile para kazandı. Daha sonra gezegenlerin yörüngelerini inceleyen Kepler, önceden çember şeklinde olduğu sanılan yörüngelerin elips biçiminde olduğunu, elipsin odak noktalarından birinde Güneş’in bulunduğunu saptadı. Bu saptamaya dayanarak gezegenlerin güneş etrafındaki hareketlerini tam olarak açıkladı ve kendi adıyla anılan üç yasayı buldu. Bu yasalar daha sonra Newton’un genel çekim kuramına kaynaklık etti. Fizik, astronomi, biyoloji gibi bilimler geliştikçe doğa olayları daha kapsamlı bir biçimde açıklanabildi. Bilimsel yöntemin yıllar içinde sınanarak gelişmesi, astroloji ve metafiziğin etkisini azalttı.

Astroloji, insanlık tarihinin belli bir döneminin ideolojisi olarak başlamış ve bitmiş gibi görünüyor. Şimdi ise ortaya çıkışından çok başka anlamlarla yine karşımızda. Eskiden ülkelerin ve kralların kaderini anlatan kahinler, artık iş, aşk gibi bireysel meselelerin aydınlatılmasını üstlenmiş durumda. Kapitalizmin sayılarla yönetilen kaotik dünyasında belirsizlik artıyor. Bu da astroloji gibi metafizik yaklaşımlara ilgiyi artırıyor.

(Evrensel Gençlik sayı 52)

2 Comments

Filed under bilim, makale

2 responses to “Yıldızlar ne anlatır — Evrensel Gençlik

  1. Pingback: Evrensel Gençlik yazıları | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Evrensel Gençlik Yazıları — derleme | YERSİZ ŞEYLER