Bilim dergilerinin gündemi — Evrensel Gençlik

Bir ilkokul öğretmeninin şahsında evrim kuramının bilimselliğine açılan soruşturma… Bilimin sözünü dinlemeyen iktidarın ölüme gönderdiği onlarca insan… Evrenin yapısını bulmak… Bu ay bilim dergilerinin gündemi oldukça yoğun.

“Doğada haremlik selamlık” tartışması

Bilim ve Teknik’in Mayıs sayısında yer alan “Doğada Haremlik Selamlık” yazısı ile başlayan tartışma sürüyor. Bilim ve Gelecek, Temmuz sayısında bu yazıdaki sosyobiyoloji anlayışını eleştiren yazılara yer vermişti. Bunun üzerine yazıyı yazan Zeynep Tozar’ın iki sayfalık cevap mektubu, Bilim ve Gelecek’in bu ayki sayısında yorumsuz olarak yayınlanmış. Tozar, cevabında yazısına yöneltilen eleştirilerin bilimsel kaygılardan uzak ve “saygın bir dergiyi karalama amaçlı” olduğunu iddia ediyor. Ayrıca yazısındaki sosyobiyolojik iddiaların kendisine ait olmadığını, kendisinin yalnızca yabancı kaynaklardan aktardığını belirtmiş.

Bilim spor endüstrisinin hizmetinde

Olimpiyatların yapılacağı şu günlerde spor konusu da bilim dergilerinde yer buluyor. Bilim ve Teknik, sporu kapak konusu yapmış. Ama, yalnızca yarışma amaçlı biçimiyle ve “rekortmenler” çerçevesinde… “Bilim sporun hizmetinde” yazısı, spor endüstrisinin bilimden faydalanmasını anlatıyor. Dopinglerle ilgili yazı ise bu ilişkinin karanlık yüzünü ortaya çıkarıyor. Sporu gündemine alan bir dergi de Focus. Muhtelif spor malzemelerinin tanıtımını içeren “Rüzgarla yarışanlar” yazısı, bilimsel olmaktan ziyade bir kataloğu andırıyor.

Evrim ve “beyinde tahribat”

Geçen ay Ankara’da öğrencilerine evrim teorisinden bahsettiği için “beyinlerinde tahribata yol açtığı” gerekçesiyle bir ilkokul öğretmenine soruşturma açılmıştı. Bilimsel düşüncenin küçük yaşlardan başladığı ve evrim teorisinin bilimsel düşüncedeki temel yeri düşünülürse, bilimin gelişmesi açısından bu olayın taşıdığı önem anlaşılacaktır. Olay üzerine evrimi kapak konusu yaparak tavrını ortaya koyan Bilim ve Gelecek, “Evrim olmadan bilim olmaz” başlığı altında birçok akademisyenin görüşlerini ve yazılarını bir araya getirmiş. Focus dergisi de Ankara’daki olaya tepki göstermiş ve insanın evrimi ile ilgili bir yazıya yer vermiş. Bilim ve Teknik dergisi ise, evrim kuramının “beyinlerde tahribata yol açtığı” iddiası karşısında sessiz kalmış. “Soyu tükenen memeliler” başlıklı yazı, hayvan türlerinin öncesiz ve sonrasız bir “zenginlik” olduğu görüntüsü veriyor. Türlerin kökenini açıklayan evrim kuramının öğretilmesinin engellenmesine önayak olan AKP hükümetinin “hayvan hakları yasası”na bu dergide geniş yer verilmiş olması da düşündürücü.

Tren faciasını bilim öngördü

Bilimin tarafsız olması, bilim-politika ilişkisinin nasıl olması gerektiği sürekli bir tartışma konusudur. Hızlandırılmış tren kazası, politik sonuçları dışında, bu tartışmalar açısından da önemli bir veri oluşturuyordu. Bilim ve Gelecek, “Hızlandırılmış tren faciasını bilim öngördü, ama sözünü dinletemedi” başlığıyla Aydın Erel’in kaza öncesindeki bilimsel öngörüleri ile ilgili bir yazıya yer vermiş. Bilim ve Teknik’te ise kaza ile ilgili tek bir satır yok. Türkiye’deki olaydan bağımsız olarak Avrupa ve Japonya’da çalışan “gerçek” hızlı trenler üzerine bir yazı yer alıyor. Focus’ta da bu konu atlanmış. Bu iki popüler bilim dergisinin Temmuz sonunda olan kazaya yetişememiş olmasını umuyor, Eylül’de bu konuya yer vermelerini bekliyoruz.

Sağlık, bireysel mi, toplumsal mı?

Bilim dergilerinde sağlık sorununa iki farklı yaklaşım dikkat çekiyor. Bilim ve Teknik dergisi, bu sorunu bireysel olarak incelemiş. “Çok yaşa, iyi yaşa” başlıklı yazı, yaşlanmanın biyolojik sebepleri ve yavaşlatma yolları üzerine yoğunlaşmış. İnsan ve Sağlık köşesinde ise yaz hastalıkları ve güneş yanığı gibi sorunlarla ilgili bilgiler var. Bilim ve Gelecek ise sağlık sorununa toplumsal bir yaklaşımı yansıtıyor. Dergi, halk sağlığı konusunda “Kanser savaşı ve ulusal ölçekteki sorunları” yazısına yer vermiş. Halk sağlığı, çalışma alanı olarak tek tek bireylerden öte toplumları ele alıyor. Dolayısıyla bu sorunun toplumsal ölçekteki sebepleri ancak halk sağlığı ile ortaya çıkarılabiliyor.

Her şeyin kuramı mümkün mü?

Bilim dergilerinin en çok ilgi gösterdiği konulardan biri de parçacık fiziği ve teknoloji geliştikçe yapılacak yeni deneylerin olası sonuçları. Doğada dört enerji biçiminin varlığı biliniyor. Eğer bu enerjiler arasındaki ilişkiler ortaya çıkarılabilirse “Her şeyin kuramı”nın oluşturulabileceği, yani evrenin genel bir modelinin kurulabileceği düşünülüyor. Focus, konuyu ele aldığı “Akmayan zaman” yazısında oldukça iyimser bir tablo çiziyor. “Her şey yolunda giderse” 2006 yılında evrenin yapısının bulunacağı kehanetinde bulunan yazının daha ilk cümlesinde yer alan “değişmezlikleriyle ünlü fizik yasalarının, artık değişebilir oldukları” iddiası, bilimsel düşüncenin gelişimini dikkate almayan sansasyonel bir üslubu yansıtıyor. Yazının geri kalanında da deneysel bulgulara yer verilmemiş, heyecan ve merak uyandırması teorilerin ölçütü olmuş. Bilim ve Gelecek dergisinde konu ile ilgili iki yazı var. Deneylerin yeterli olmadığını gören ve sözkonusu hipotezlere daha ihtiyatlı yaklaşan bu yazılarda, “bilim matematiksel güzelliği mi arayacak, gerçeği mi?” sorusu soruluyor. Bilim ve Teknik ise, bu teorisyenlerden Peter Higgs’i ve kendi adını taşıyan parçacık teorisini, “tarafsız” bir dille anlatmış.

(Evrensel Gençlik sayı 53)

2 Comments

Filed under bilim, makale, programlama

2 responses to “Bilim dergilerinin gündemi — Evrensel Gençlik

  1. Pingback: Evrensel Gençlik yazıları | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Evrensel Gençlik Yazıları — derleme | YERSİZ ŞEYLER