Bilim dergilerinde teknoloji — Evrensel Gençlik

Teknoloji oldukça geniş bir mesele. Neler getirdiği, neler götürdüğü, neye hizmet ettiği, felsefi anlamları üzerine sayfalarca makaleler yazılmış ve yazılmaya devam ediyor. Bu ay bilim dergilerinde öne çıkan tartışmalar teknoloji ile ilgili.

Teknoloji ve insan

İnsanın ilk aleti icat edişinden beri kendi ürettiği nesnelerle, üretim araçları ve makinelerle ilişkisi sürekli bir değişim gösterdi. Çoğu zaman üretimin verimlileştirilmesinin, bazen hayati ihtiyaçların giderilmesinin, bazen ise sadece eğlenmenin aracı oldu insan yapımı makineler.

Bilim ve Gelecek dergisinde “Otomatlar ve mekanik oyuncaklar” yazısı, insan icadı harika oyuncakların tarihini anlatıyor. Geçmişte aristokrasi ve soyluların eğlencelerinde kullanılan bu oyuncaklar, şimdi insanın yaratıcılığının belgesi olarak tarih sayfalarında yerini aldı.

Focus’ta “Devleri beklerken” yazısı, Bilişim Fuarı ile ilgili. İletişim ve bilişim sektöründe üretilen son araçların, bir bakıma modern teknoloji oyuncaklarının reklamını yapıyor.

Atlas dergisinde “Teknolojinin melankolisi” yazısı, teknolojiyi egemen üretim biçimi kapitalizmden soyutlayarak ele alıyor ve insan-teknoloji ilişkisinin geldiği noktayı tartışıyor. Metalaşma derinleştikçe fetişleşen teknoloji, makineleri sevmek-sevmemek ikilemi, aşk, sevgi, arkadaşlık gibi değerlerin artık teknik meseleler olarak ifade edilmesi, bir başka deyişle burjuva dünyanın değer bunalımı, yazının genel çerçevesini çiziyor.

Teknoloji ve evrim

Bir yanda insan eliyle yaratılan mühendislik harikası makineler, diğer yanda gözümüzü çevirdiğimiz her yerde gördüğümüz canlılar dünyası. Arada işlevsellik ve işleyiş açısından birçok benzerlik var, uçakların kuşa, fotoğraf makinesinin göze benzemesi gibi. Ama ikisini ayıran temel fark, birinin insan yapımı, diğerinin ise doğal seçilim ile oluşmuş olması. Bu konudaki en temel tartışma, yaradılış-evrim tartışması. Bu tartışmada safını net olarak ortaya koyan Bilim ve Gelecek, yaradılışçıların iddialarına bilimsel yanıtlar veren “Yaradılışçı safsatalara yanıt” yazısına, ayrıca evrim teorisine katkıları ile bilinen John Maynard Smith ile ilgili yazılara yer vermiş.

Atlas, “Hayatın 2.0 versiyonu” yazısında biyoteknolojinin geldiği noktayı, organik-teknik ilişkisini tartışıyor. İnsan ya da başka bir yaratıcının bilinçli olarak tasarlamadığı canlılar, teknoloji geliştikçe insanın bilinçli olarak müdahale edebildiği, üretebildiği bir şeye dönüşüyor. İnsandan fareye bütün canlıların genleri patentlenerek, hükümetler ve şirketlerin tekeline giriyor. Bu muazzam bilgi birikimi, insanlar üzerinde büyük bir kontrol gücü anlamına geliyor. Genetik olarak değiştirilmiş besinlerin yaygınlaşması, bu tekelleşme ile tehlikeleri de beraberinde getiriyor.

Bunların yanında, insan olmanın hiçbir kutsal yanının kalmaması bütün olan bitenin üstüne tüy dikiyor. Kapitalizmin yarattığı değer bunalımı bu başlıkta da kendisini gösteriyor ve bunun yarattığı karamsarlık, bilimsel gelişmelerin üstüne kara bir bulut gibi çöküyor.

Yine Atlas dergisinde “Bencil gen” yazısı ve Richard Dawkins ile söyleşi yer alıyor. Gen-merkezli evrim görüşünü savunan Dawkins, canlıların evriminin genlerde taşınan bilginin kendini çoğaltması olarak ifade edilebileceğini söylüyor. Buna göre kendini eşleyebilen genler, evrimin özneleri, canlı bedenler genlerin “hayatta kalma makineleri”, türler ise bu genlerin rekabet ya da işbirliği yaptığı zeminler oluyor.

Focus, “Şanslı mısınız şanssız mı?” yazısında “neden bazı insanlar şanslıyken diğerleri şanssızdır?” sorusunu soruyor ve toplumsal gerçeklerin üzerinden atlayarak verdiği cevap, sosyobiyolojinin ötesine geçemiyor.

Şanslı insanların gösterdikleri belli davranış biçimleri ile bunu sağladığı, bu davranışların da genlerimizle bize bahşedildiği, yazının temel tezi.

Bilim ve Gelecek, “Evrimin nicel ölçütü” yazısının alışılmadık bir konusu var, evrimin matematiğini araştırıyor. Evrimsel sistemlerin gelişmişliği, “karmaşıklık” denilen, birim madde üzerinden akan enerji miktarı olarak tanımlanan bir nicelik ile belirtiliyor. Bu nicelik, nesneler, canlılar, canlı toplulukları, kısaca her çeşit sistem için hesaplanabiliyor. Bu sayılara bakıldığında bir bitki, bir yıldızdan daha gelişmiş bir sistem. Kapitalist toplum için hesaplandığında ise bu değer daha da yükseliyor. Yazının tezine göre evrim, yüksek “karmaşıklık” değerleri taşıyan sistemlerin ayakta kalması ve seçilim ile giderek gelişmesi biçiminde oluyor.

Teknoloji ve enerji

Teknolojinin kapitalist tarzda ve dengesiz biçimde gelişmesi, daha verimli ve daha zararsız enerji kaynaklarına yönelme sorununu giderek daha yakıcı hale getiriyor.

Bilim ve Teknik, “Hidrojen ekonomisi”, “Güneş’e uzanan kuleler”, “Güneş bantları” yazılarında hidrojen ve güneş enerjisinin kullanılmasının olanakları ve yöntemlerini anlatmış.

Bilim ve Gelecek, “Nükleer enerjinin toplumsal maliyetleri” yazısında nükleer santrallerin özellikle halk sağlığı açısından getireceği bilinen zararları ve riskleri ortaya koyuyor.

National Geographic’in kapak konusu “Küresel tehdit”. Küresel ısınma, yani bütün dünyanın genel sıcaklığının hızla artması, özellikle petrol gibi fosil yakıt kullanımı ile atmosferde biriken sera gazlarından kaynaklanıyor. Buzulların erimesi, okyanusların yükselmesi, iklim değişiklikleri, canlı türlerinin yok olması gibi dolaylı etkileri ile birlikte dünyanın karşı karşıya olduğu tehlikeler anlatılıyor.

Kısa kısa…

– “Doğada haremlik selamlık” makalesi tartışması bitmedi. Bilim ve Gelecek, makalenin yazarına verdiği yanıtta amaçlarının Bilim ve Teknik dergisini karalamak değil, özellikle mevcut hükümete karşı bilimsel özerkliğini korumasında destek olmak olduğunu söylüyor

– Eğitim Bakanı Çelik’in Newton ve Kuantum Teorisi ile ilgili sayıklamaları eşliğinde gerçekleştirilen müfredat değişiklikleri, Bilim ve Gelecek’te “Postmodern muhafazakarların yeni eğitim modeli” başlığıyla dosya konusu oldu. Diğer dergiler bu açıklamaları doğal karşılamış olacaklar ki hiçbir yorumda bulunmadılar.

– Bilim ve Gelecek, İnşaat Mühendisleri Odası’nın “Tren kazasının nedeni projenin kendisi” başlıklı yazısına yer verirken diğer dergiler iktidarın bilimin görüşlerinin hiçe saymasının neden olduğu “kaza” ile ilgili suskunluğunu sürdürdü.

(Evrensel Gençlik sayı 55)

2 Comments

Filed under bilim, makale, programlama

2 responses to “Bilim dergilerinde teknoloji — Evrensel Gençlik

  1. Pingback: Evrensel Gençlik yazıları | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Evrensel Gençlik Yazıları — derleme | YERSİZ ŞEYLER