DIY laboratuvarları üniversite-temelli araştırmaya çevik bir alternatif sunuyor – Amber Griffiths

Araştırmacının yazdığına göre, bürokrasiden azade olan bağımsız bilim laboratuvarları üniversitelerle karşılaştırılamayacak bir esneklik sunuyor

Amber Griffiths
16 Haziran 2014, theguardian.com

chemistry lab

DIY laboratuvarları araştırma konseylerinin fonlanamaz saydığı araştırmaların yürütülebileceği bir özgürlük sunuyor. Fotoğraf: Frederic Cirou/Frederic Cirou/PhotoAlto/Corbi

Kurumsal bürokrasiyi sırtına yüklenmiş, uzatmalı fonlama ve yayınlama sistemlerinin engelleri altında çabalayan üniversite araştırma kamyonu, yön değiştirmekte yavaş kalıyor. Hızlı küresel değişimler çağında acaba ilerletici araştırma için en iyi yerler gerçekten de üniversiteler midir?

Sessiz bir devrim sürmektedir —bağımsız araştırma örgütleri ve DIY* laboratuvarları dünyanın çeşitli yerlerinde ortaya çıkmaktaydı, ve bilim insanlarının akademiye dair giderek daha umutsuz olmasıyla bilikte, startup örgütlerin** çekiciliği büyümektedir.

Bağımsız araştırma örgütleri, çoğunlukla yaban hayatın korunması ya da uzay yolculuğu gibi belirli bir meseleyi ele almak için yaratılırlar, ama DIY laboratuvarları tipik olarak açık-kaynak ilkelerine dayanır, laboratuvar araçlarına ve bilim eğitimine topluluk erişimi sağlarlar. Bunların ikisi de araştırma için alternatif modeller önermektedir ve üniversite araştırma topluluklarının hoşnutsuzlukları karşısında incelenmeyi hak ederler.

Kimi akademisyenler ciddi araştırmaların yapılacağı tek yerin üniversiteler olduğunda ısrarcı olsalar da, uzay endüstrisi farklı bir öykü anlatmaktadır.

Uzay yolculuğu startup’ı SpaceX 2002’de devlet örgütlerinden kaynaklanan bürokratik gecikmeleri atlatabilmek için kuruldu. Bir üniversite yürütme kurulu tarafından tepeden yönetiliyor olmaması onu hiç de başarısız kılmadı, aksine SpaceX bir uzay gemisi gönderip geri getiren ilk özel şirket oldu, ve yeni nesil uzay uçuşunu sağlamak üzere 2012’de NASA’yla bir anlaşma imzaladı.

SpaceX’in fonlara fazlasıyla erişimi olan birisi tarafından kurulduğunu fark eden dikkatli okurlar, küçük bütçeyle büyük bilim yapılabilmesi konusunda, açık-kaynaklı bir uydu olan OSSI-1’in 2013’te bir özel birey tarafından gönderilmesine bakabilirler.

DIY laboratuvarları yeteneklerden yararlanabiliyor

İyi ve ciddi araştırmaların startup’lar ve DIY’cılar tarafından yapılabileceği apaçık olsa da, en iyi araştırmacılar üniversitelerde bulunmaz mı? Aksine belki de bunun tersi geçerlidir, şirketler en iyi ve en parlak olanların üniversitelerin fildişi kulelerinin koridorlarını pek o kadar da şereflendirmedikleri gerçeğinin farkına vardılar.

DIY laboratuvarları ve startup’lar bu yetenekten yararlanma şansı sunarak, herhangi birinin bilimle uğraşmasına ve formel kalifikasyonlara ihtiyaç duymadan kendi araştırmalarını yürütmesine izin veriyorlar.

Bağımsız bir laboratuvar kurmak da kolaylaşıyor. Üç boyutlu yazıcıların gücüyle ucuza laboratuvar ekipmanı yapılabiliyor ve ayakların daha çok yere basabildiği yurttaş bilimi DIY laboratuvarlarının ilerleyişini körükleyecektir. Düşük-maliyetli kar-amaçlı-olmayan açık erişim yayıncılık modellerinin yükselişi araştırma bulgularının paylaşılmasını sağlayarak üniversite araştırma modeline olan bağlılığı daha da düşürmektedir.

Araştırma yürütme özgürlüğü

Konvansiyonel araştırma fonlarına erişim yeni örgütler ve DIY’cılar için halen zordur, ve İngiliz araştırma konseyleri fonları yalnızca büyük ve makbul bağımsız araştırma örgütlerine açmaktadır. Öte yandan geleneksel araştırma fonlama modellerinden uzaklaşmak zorunda kalınması büyük avantajlar da sağlayabilir: fonlara daha hızlı erişilebilmesi, risk-sevmez araştırma konseylerinin fonlanamaz saydığı araştırmalarını yürütme özgürlüğü olması gibi.

Araştırma için crowdfunding*** yükseliştedir ve gerçek bir alternatif sunmaktadır. Kamusal olarak araştırma konseylerine danışılmasından farklı olan crowdfunding, yurttaşlara cüzdanları ile oy verme şansı sunmaktadır, bu da en fazla sayıda kişiye faydalı olacak bilimin fonlanmasının en kolay ve en hızlı olabilmesi demektir. Bu model üniversitelerle karşılaştırılamaz bir çeviklik sunarak, yurttaşların yurttaşlar için yapacakları, hızlı, esnek, yerel-ölçekli ve çözüm-odaklı araştırmalara izin vermektedir.

Toplum ve bilim arasında böyle dolaysız bağları kaynaştırmak ancak faydalı olabilir. Üniversiteler ve araştırma konseyleri, topluluk ilişkilerini geliştirme çabalarını giderek zorlaştırıyorlardı, ama yakın zamanda yapılan bir ankete göre halen halkın yarısı bilim insanlarının sırcı olduğunu, %69’u ise bilim insanlarının sıradan insanları daha çok dinlemeleri gerektiğini söylüyor. Topluluk-temelli laboratuvarlar, kimin bilim yapabileceği ve bilimin ne olduğu fikrini değiştirerek, gizemcileşme ve güvensizliği azaltma potansiyeline sahiptir.

Araştırma yapmak için ilgi çekici zamanlardayız —akademik kariyerlerin çekici ve güvenli olmadığı, aynı zamanda crowdfunding ve yurttaş bilimi gibi teknolojilerin yetenekli öncüler için gerçek alternatifler sunduğu bir konumda bulunuyoruz.

Büyük isimler yeni laboratuvarların oluşumunu yüreklendirmek için katılım göstermekteler, UNICEF çözüm-odaklı yenilik laboratuvarları için bir model önermekte, ve New York’taki GenSpace gibi DIY topluluk laboratuvarları büyük gelişim göstermektedir. Acaba araştırma coğrafyasını belirgin olarak başkalaştıracak bir fırtınaya mı yaklaşmaktayız?

Amber Griffiths FoAM Kernow‘un bilimsel danışmanıdır. Twitter’da @amberfirefly adresinden takip edebilirsiniz.

Yorum, analiz ve iş fırsatlarının doğrudan gelen kutunuza ulaşması için Yüksek Eğitim Ağı’na katılın. Bizi Twitter’da @gdnhighered adresinden izleyebilirsiniz.

* DIY = do it yourself = kendin yap

** startup = “yeni başlamış” anlamına gelir. genellikle birkaç yıl içinde sektör oluşturmaya ya da sektörde yer kapmaya çalışan teknoloji şirketlerini nitelemekte kullanılır.

*** crowdfunding = “kalabalık fonlama” : çok sayıda internet kullanıcısının fonlayıcı olabildiği sistem

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

2 Comments

Filed under çeviri, bilim, programlama

2 responses to “DIY laboratuvarları üniversite-temelli araştırmaya çevik bir alternatif sunuyor – Amber Griffiths

  1. Pingback: Bilinen Son İyi Yapılandırmayı Hep Bir Tık Daha İyiye | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Bilinen Son İyi Yapılandırmayı Hep Bir Tık Daha İyiye — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER