İmgelem Politikası (1) — McKenzie Wark

McKenzie Wark — 22 Kasım 2015 — publicseminar.org

man-in-the-high-castle-600x326

“Tüm iktidar hayal gücüne!” Altmışlarda böyle denirdi. Şimdiki slogan şöyle olabilir: “Tüm hayal gücü iktidara!” Zira hayal gücü bugünlerde her yerde ama nasıl iktidar kazanabileceğimizi kimse bilmiyor. Philip K. Dick’in Nazilerle Japonlara savaş kazandırdığı alternatif tarihe dayalı TV dizisi de var artık, ve bu diziyi belgesel zannedenleri affedebiliriz. Hayal edebildiğimiz her şey ya olanların aynısı ya da daha kötüsüymüş gibi görünüyor.

Haberleri takip eden birisine bugünlerde neyin gerçek neyin kandırma olduğunun çözülmesi, ve kandırmanın bireysel bir psikopatoloji mi yoksa acaba daha genel bir şey mi olduğunun çözülmesi, hiç olmadığı kadar zor gözükebilir. Chiara Bottici’nin sözüyle: “İmgelemin metalaştırılmasına dayanan bir gösteri sosyetesinde yaşarız, hepimiz burada sosyalleşiriz.” (192)

Yeni kitabı İmgelem Politikası: Hayal Gücü ve İmgeselin Ötesinde İmgeler (Columbia University Press, 2014) kısmen böyle bir soruya yanıt bulma amacında. Başlığın söylediği gibi bu kitap pek hayal gücü [imagination] ya da imgeseli [imaginary] konu almıyor, yazarın imgelem [imaginal] dediği şeyi konu alıyor. Hayal gücü teması öznenin bireysel özelliklerini düşünmeye biraz fazla kapılmıştır, imgesel teması da gerçek ile olan karşıtlığına biraz fazla bağlanmıştır. İmgelem terimi, hem gerçekle gerçekdışı arası bölünmeyi hem de bireysel ve sosyal arası bölünmeyi önceleyen bir şeyi düşünmemize olanak sağlar.

Böylece imgelem, eleştirel kuramdaki bir dizi temayla örtüşür ve kısmen onlara tekrar yer verir. Biraz Raymond Williams’ın kültürden anladığı şeye benzer, veya Louis Althusser’in ideolojiden anladığı şeye ya da Guy Debord’un gösteriden anladığı şeye benzer. Walter Benjamin ve Pier Paolo Pasolini’de tekrar üretilebilmenin taşıdığı anlamla daha sorunlu bir örtüşmesi vardır. Paolo Virno’nun görcülden [virtual] anladığı şeyin daha nötr bir versiyonudur. Benzeri kavramlar gibi, belli kolaylıkları vardır, öne çıkardığı şeyler ve dışarıda bıraktığı şeyler vardır. Bottici’nin sunduğu bu dolayım, imgelerle dolu olmasına rağmen hayal gücünden yoksun gözüken bu çağa uygun düşer.

Bottici’nin çalışmasının çıkış noktasını sağlayan Cornelius Castoriadis’e göre hayal gücü gerçeklik imkanının koşuluydu. Castoriadis devrimci Marxist gelenekten geldi, ama birçokları gibi bu gelenek içinde insanların kolektif özyapım [self-making] yetkinliğine olan bağlılık ile ekonomik belirlenimcilik doktrini arasında bir gerilim hissetti. Bunlardan ikincisini terk etti ve birincisini alıp sosyalliğin özyapıma dönüşmesini sağlayan imgesel tesisatın [*] kuramına çevirdi.

Hayal gücü ve imgesele dair Freudcu veya Lacancı bir yaklaşım tutturmaktan epey farklı bir yoldu bu. Frankfurt okulu hayal gücü kavramının düşlem [fantasy] olmasına, gerçekdışı olmasına hâlâ bağlıydı. Marcuse’de bile hayal gücü varolmayan şeyin temsil edilme yetkinliğine bağlıdır. Slavoj Žižek gibi Lacancılarda İmgesel, Gerçeğin aksine, bir yabancılaşma uzamıdır. Özne biçimlenme imkanının, tarihdışı sayılabilecek bir şemanın parçalarından koşullanıyor gibi gözüktüğü de buna eklenebilir.

Bottici: “Eleştirel kuramda yeni bir yöne ihtiyaç vardır, hem politika ve hayal etme yetkinliğimiz arasındaki ilişkiye, hem de bu irtibattaki [nexus] çağdaş dönüşüme daha sistemlice odaklanan bir yöne ihtiyaç vardır.” (10) İmgelem tüm imkanlı politikaları önceler, ki bunun nedeni kısmen, gerçek olanla gerçekdışı olan şeyler arasındaki, ve bireye mahsus olanla olmayan şeyler arasındaki ayrımların biçimlenmesini de öncelemesidir. Ayrıca imgelem hem vaatler hem de tehlikeler barındıran bir bölge olabilir. Politikanın imgeleme bağlı olmasının özgül anlamı, bir kamu [public] ve onun meşru temsilcisi olma iddiası hayal edilmeden politikliğin düşünülememesidir.

(…)

[*] ç.n. Burada biraz zorlayarak “institution”a “tesisat” diyoruz. Bu iki terimde imletilen zorluklar bambaşka gibi gözükse de aralarındaki ilişki ~imgelem politikası~ konusuna girmektedir. Institution ve tesisat aynı binanın bitişik katları gibi düşünülebilir. “Metris Üniversitesi” örneğinde aralarındaki bağlantı daha açık seçik gözükebilir.

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

1 Comment

Filed under çeviri, makale

One response to “İmgelem Politikası (1) — McKenzie Wark

  1. Pingback: İmletim Savaşları: Amerika — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER