Planck ölçeği — Rashmi Shivni

Rashmi Shivni — 19 Mayıs 2016 — symmetrymagazine.org

Planck ölçeği evrenin asgari sınırını koyar, bu sınırın ötesinde fizik yasaları çöker.

1890’ların sonunda fizikçi Max Planck fizik yasalarının ifadesini basitleştirecek birimler kümesini öne sürdü.

Yalnızca doğanın beş sabitini (ışık hızı ve yerçekimi sabiti de dahil) kullanarak, siz, ben ve hatta Alpha Centauri’li uzaylılar bile bu aynı Planck birimlerine ulaşabilirdi.

Basit Planck birimleri boy, kütle, sıcaklık, zaman ve yüktür.

Gelin Planck boyu birimini ele alalım. Proton Planck boyundan yaklaşık 100 milyon trilyon kere daha büyüktür. Şu perspektiften bakalım: Protonu gözlenebilir evren kadar büyültseydik, Planck boyu Tokyo’dan Chicago’ya bir seyahat kadar olurdu. 14 saat uçuş size uzun gözükebilir, fakat evren bunun farkına bile varmazdı.

Planck ölçeği evrensel birimler kümesi olarak icat edildiğinden, bu sınırların aynı zamanda bilinen fizik yasalarının geçerlilik sınırları olduğunu anlamak sarsıcı oldu.

Örneğin Planck boyundan daha küçük bir mesafe bir anlama bile gelmez — fizik çöker.

Fizikçiler Planck ölçeğinde fiilen ne olup bittiğini bilmez, ancak spekülasyon yapabilirler. Kimi kuramsal partikül fizikçileri dört temel kuvvetin hepsinin –yerçekimi, zayıf kuvvet, elektromanyetizma ve güçlü kuvvetin– sonunda bu enerjide tek bir kuvvette birleşeceğini tahmin ediyor. Kuantum yerçekimi ve süpersicim gibi görüngülerin de Planck enerji ölçeğinde baskın çıkması mümkün.

Planck ölçeği evrensel sınırdır, bu sınırın ötesinde halen bilinen fizik yasaları çöker. Onun ötesinde kalan şeyleri kavrayabilmek için, yeni, çökemez bir fiziğe ihtiyacımız var.

final_planck_050516

3 Comments

Filed under çeviri