O Parçacık Hiç Olmadı (1) — Dennis Overbye

Dennis Overbye — 5 Ağustos 2016 — nytimes.com

06cern-superjumbo

CERN’deki Geniş Hadron Çarpıştırıcısı, 2014. Kaynak: Pierre Albouy/Reuters

Evrene dair koca bir ‘ya öyle olsa’ Cuma günü yok oldu, en azından evreni çalışanlar açısından. [*]

Geçen Aralık ayı, CERN‘in Geniş Hadron Çarpıştırıcısı‘nda çalışan iki grup fizikçi, görmüş oldukları izlerin, doğadaki yeni bir asli unsura ait olabileceğini, elli yıldır parçacık fiziğine hakim olan Standart Model’e ait olmayan temel bir parçacığa ait olabileceğini bildirdiler.

Grafikte fazladan gama ışını çiftleri olduğuna işaret eden bu çıkıntının istatistiksel bir tesadüf olması ihtimalinin baskın olduğu söylenmişti. Ama fizikçiler o günden beri nefeslerini tutmuşlardı.

Bu yeni parçacık gerçek olsaydı, bilinenle bilinmeyen arasına bir çatlak açmış, Einstein’ın bile tahayyülünü aşan kuantum sırlarına göz atmaya olanak vermiş olacaktı. ‘Evrende madde varken neden antimadde yoktur’ gibi, ya da ‘kozmostaki çekim gücü tutkalını sağlayan gizemli karanlık madde nedir’ gibi sorulara cevap aranacaktı. Duyurulduğundan itibaren birkaç ay içinde, bu varsayımsal parçacığın anlamını yorumlamaya çalışan 500 tane makale yazıldı.

Cuma günü, CERN‘deki aynı iki fizikçi grubu akın akın gelen verilerle birlikte bu parçacığa dair imkanın eriyip gittiğini bildirdiler.

“Bir şey görmüyoruz,” dedi Tiziano Camporesi duyurudan önceki akşam. Avrupa Nükleer Araştırma Örgütü CERN’den Camporesi, C.M.S diye bilinen tespit grubunun sözcüsüdür. “Hatta tam o noktada küçük bir açık bile verilmiş.”

Atlas diye bilinen rakip ekibin üyesi de bu beyanı yankıladı. Ohio Devlet Üniversitesi’nden James Beacham, “Şimdiki durumda, o çıkıntı dümdüz oldu,” dedi.

“Bilimin başarısı budur, bilimin yaptığı iş budur,” diye ekledi.

Dr. Camporesi, “Bu hayal kırıcı oldu çünkü bu konuda çok fazla heyecan [hype] oluşmuştu.” Ama, diye ekledi, deneycilerin ‘bu çıkıntının istatistiksel bir tesadüf olması ihtimali baskındır’ diye her zaman uyarı yaptığını belirterek, “biz bu konuda hep çok dingin olduk.”

(2)

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

[*] ç.n. İngilizce metinde “Evren açısından [for] ya da en azından onu çalışanlar açısından [for] koca bir ‘ya öyle olsa’, Cuma günü yok oldu” denilmiş.

“Evren açısından” yerine “Evrene dair” deyince “en azından evreni çalışanlar” kısmını “ya öyle olsa”dan koparıp doğrudan doğruya Cuma günkü yok oluşa bağlayabildim.

Neden böyle yaptım? Çünkü evren açısından “en azından onu çalışanlar” herhangi bir anlam taşımıyor. Cuma günkü yok oluşun da evrenle doğrudan bir bağı yok, “en azından evreni çalışanlar” arasında olup bitiyor.

Hatta aslında “onu çalışanlar”la bile doğrudan bağı yok.

Cuma günkü yok oluş “en azından” içinde olup bitiyor.

6 Comments

Filed under çeviri, bilim