O Parçacık Hiç Olmadı (2) — Dennis Overbye

Dennis Overbye — 5 Ağustos 2016 — nytimes.com

(1)

Chicago Uluslararası Yüksek Enerji Fiziği Konferansı’nda (IHCEP) bu yeni sonuçları CERN’in Atlas ekibinden Bruno Lenzi ile C.M.S (Kompakt Muon Solenoid tespit aygıtına atıfla) adını taşıyan rakip ekipten Chiara Rovelli sundu.

Sunumlar, çarpıştırıcıdan bu yıl gelen sonuçlara dair iki ekipten akan düzinelerce makaleye dahildi, bu makalelerin çoğu Standart Model ile genel anlamda hemfikirdi.

Esas haber, 2008’de patlayarak çürük başlayan çarpıştırıcının artık CERN’in tabiriyle “yüzer gibi” çalıştığı ve saniyede bir milyara kadar proton-proton çarpışması ürettiğiydi.

“Yolculuğun daha başlangıcındayız,” dedi CERN genel yönetmeni Fabiola Gianotti beyanında.

Fakat galiba tabiat bu bilgilendirmeyi almamış.

Bu sonuçsuzluk ünlü Higgs bozonuna dair derinleşmiş gizemi daha da derinleştirdi. Öbür parçacıklarda neden kütle olduğunu açıklayan Higgs bozonunun dört yıl önce keşfedilmesi, şampanya ve Nobel Ödülleriyle sonuçlanmıştı.

Bilinen temel parçacıkların en ağırlarından birisi olan Higgs, parçacık fizikçilerin sevdiği kütle ve enerji birimleriyle, yaklaşık 125 milyar elektron volt ağırlığındadır – bu da koca bir iyodin atomu kadardır. Ne ki bu, fizikçilere göre fazla hafif kalır, standart kuantum hesaplamalarına göre trilyonlar ölçüsünde hafif kalır. Bazı yeni fizikçilerin dediğine göre, yeni bir görüngü olması gerekir ki evrene nüfuzunu uygulasın ve Higgs kütlesinin kıyametvari ölçeklere çıkmasını önlesin. Bu da yeni parçacıklar demek.

“Higgs’i gördük, başka bir şey görmeyi bekliyoruz,” dedi Lisa Randall, CERN deneylerine katılmamış bir Harvard parçacık kuramcısı. Aralık ayındaki çıkıntı bu yüzden heyecan yaratmıştı. Yaklaşık 750 milyar elektron voltluk kütlesi, bir şeyler çıkması gereken aralıktaydı.

“O orada olmuş olsaydı müthiş olurdu,” dedi Dr. Randall. “Higgs’i anlayacaksak böyle bir şeyleri arıyor olmaları lazım.”

(3)

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

2 Comments

Filed under çeviri, bilim

2 responses to “O Parçacık Hiç Olmadı (2) — Dennis Overbye

  1. Pingback: O Parçacık Hiç Olmadı (1) — Dennis Overbye | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: O Parçacık Hiç Olmadı (3) — Dennis Overbye | YERSİZ ŞEYLER