O Parçacık Hiç Olmadı (3) — Dennis Overbye

Dennis Overbye — 5 Ağustos 2016 — nytimes.com

(2)

Fizikçiler uzun zamandır süperbakışım [supersymmetry] denen bir varsayımla günü kurtarmayı tasarlıyordu. Bu varsayım pısırıklar [wimps] denen yeni bir grup temel parçacığı kehanet eder; pısırıklar zayıf haberleşen ağır parçacıklardır [weakly interacting massive particles]; kozmologların gördüğü rüyaların göbeğindeki karanlık madde de bunlardan birisi olabilir.

Fakat şimdiye dek bu pısırıklar ne çarpıştırıcıda gözüktüler, ne de uzayda süzülen pısırıkları tespit etmek üzere tasarlanan yeraltı deneylerinde gözüktüler. Keza evrene üçten fazla uzay boyutu veren alternatif fikirler de kanıtlanmış değil.

Geniş Hadron Çarpıştırıcısı‘nın daha 20 yıl işlemesi bekleniyor. Yani hala heyecanlı vakitler geçiriyor olabiliriz.

CERN çarpıştırıcısı 10 milyar $’a yakın maliyetle yeni parçacıklar ve tabiat kuvvetleri peşinde 18 mil [29 km] yeraltı parkurunda protonları ışık hızının %99’undan daha yüksek hıza ulaştırarak 14 trilyon elektron volt bileşik enerjiyle birbirine çarptırmak için inşa edildi. Bu çarpışmalara, ilksel yangının bu mikroskobik örneklerine ne kadar çok enerji konabilirse, Einstein’ın kütle-enerji denkliği sayesinde, o kadar ağır parçacıklar buradan açığa çıkabilir.

İlk iki yıllık işleyişi boyunca elektriksel zorluklara takılan çarpıştırıcı yarım güçle işletildi ama yine de Higgs bozonunu bulmayı becerdi.

İki yıllık kesintinin ardından geçtiğimiz bahardan beri CERN fizikçileri çarpıştırıcılarını yaklaşık tam enerjiyle, yani 13 trilyon elektron volt, 13 TeV’le işletmekteler. “İlk açıldığından beri en büyük keşfetme potansiyeline sahibiz,” dedi New York Üniversitesi’nden Kyle Crammer, Atlas ekibi üyesi.

Böylece fizikte yeni çığırlar açılıp açılamayacağı –şayet fizikte açılacak yeni çığırlar sahiden varsa eğer– kimlerin konuştuğuna bağlı. “Belki ateş gücüne sahip olmayabiliriz,” dedi Dr. Randall, fizikçilerin eninde sonunda daha güçlü bir makine inşa etmeleri gerekeceğini öne sürerek, “8 TeV’de bunu göremediysek, 13’te de görememek fazla şaşılacak bir şey olmaz.”

Chicago Üniversitesi’nden kozmolog Michael Turner şöyle dedi: “Müthiş keşif aracı enerjidir, öyleyse 8 TeV’den 13 TeV’e geçmek sahiden büyük bir olaydır. Bizim için dua ediniz.”

(4)

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

4 Comments

Filed under çeviri, bilim