Bazı Uzmanlardan Justin Trudeau’nun Kuantum Bilgisayar İzahını Puanlamalarını İstedik — Daniel Oberhaus

Daniel Oberhaus — 17 Nisan 2016 — motherboard.vice.com

Kanada başbakanı hiç uzman değil ama kuantum bilgisayar izahı pek berbat sayılmazdı.

Bilim ile siyasetçiler kadar kötü uyuşan pek az şey vardır. Senatör Ted Stevens’ın ağ tarafsızlığı tartışmasında interneti “bir dizi tüp” diye tarif etmesi olsun, Cumhuriyetçi vekillerin iklim değişimi konusunda kendi cehaletlerine doymamaları olsun, bilimsel okumazyazmazlığın [illiteracy] ulusumuzun takdis edilmiş hükümet salonlarının tamamını kaplayan bir sorun olduğu açık.

İşte tam bu yüzden Kanada’nın yeni seçilen başbakanı Justin Trudeau’nun Çevre Boyu Enstitüsü’ndeki (Waterloo, Ontario) basın toplantısında kuantum bilgisayarın “normal” bilgisayardan farkını hiç hazırlıksız izah edip siyaset ile bilimin birbirini dışlaması gerekmediğini ispatlaması ferahlatıcı oldu.

Aslında Trudeau’nun Enstitüye gelmekteki amacı Çevre Boyu’nda çalışanlar temel fizik üstüne çalışmalarını sürdürebilsin diye verilecek 50 milyon $ fonu duyurmaktı, ama hiç haberi olmayan bir gazeteciye kuantum bilgisayarların özünü detaylandırmaktan kaçınmadı:

“Normal bilgisayar işleyişi bir devreden [wire] enerji [power] geçmesi ya da geçmemesine dayanır, ya birdir ya da sıfırdır,” dedi Trudeau. “Bunlar ikili sistemlerdir. Kuantum hâllerde ise tek bir bitte çok daha karmaşık bilgilerin kodlanmasına olanak verilir. Sıradan bilgisayar biti ya birdir ya da sıfırdır, açıktır ya da kapalıdır. Kuantum hâl ise bundan çok daha karmaşık olabilir çünkü bir şeyin aynı anda hem parçacık hem de dalga olabileceğini biliriz, ve kuantum hâllerin etrafındaki belirsizlik, çok daha küçük bir bilgisayarda çok daha fazla bilgi kodlamamıza olanak verir. Kuantum bilgisayarların heyecan veren yanı budur.”

Çoğu kişi Trudeau’nun gayet “net ve özlü” kuantum bilgisayar izahını alkışlamış olsa da, başkalarına göre bu tarif tamamen ıska geçmişti. Bazı kuantum bilgisayar uzmanlarına başbakanın izahı hakkında ne düşündüklerini sorarak bu münakaşayı nihayete erdirmeye karar verdim:

Romain Alléaume—Telecom ParisTech ve Paris Kuantum Bilgisayar Merkezi’nde doçent doktor

“Justin Trudeau’nun izahının başlangıcı, kuantum bitin klasik bitten farkı kesinlikle doğru [absolutely correct]. Doğrusunu söylemek gerekirse [to be frank] belirsizlik ilkesine göre ‘daha küçük bilgisayarlarda’ daha çok bilgi kodlayabileceğimizi söylemesiyle Justin’in argümanları giderek ‘belirsiz’leşiyor. Belki de kuantum bilgisayarların ‘üstkonumlama’ [superposition] ile bilgi işleyebildiğini, bunun da bazı hesaplamaların hızlanmasına (yani bazı problemlerin daha küçük bilgisayarlarda çözülmesine) olanak verdiğini söylemek istemiş olabilir, ama bence bu belli değil. Üst düzey bir siyasetçinin çağdaş bilimin en büyük zorluklarından birine heves duyduğunu görmek müthiş.”

PUAN: 7/10

Amr Helmy—Toronto Üniversitesi Kuantum Bilgi ve Kuantum Denetim Merkezi Yönetmeni

“Klasik ve kuantum hâl arasındaki ayrımı isabetle anlattı. Kanada’nın başbakanının bu konuyu düşünmüş olması etkileyici. Üstkonumlamanın bilgi saklamaya yardım etmesiyle ilgili yorumu da kuantum bilgisayarın klasik paradigmalardan farklı ve ayrık tarzda bilgi işleme gücünü izah edebilen eşit değerde bir argümandır. Başbakanların böyle içgörüleri değerlendirmeleri enderdir. Dünyanın geri kalanı onu kıskanmalı!”

PUAN: Derece vermek için fazla karmaşık bir mesele

Michele Mosca—Waterloo Üniversitesi Kuantum Bilgisayar Enstitüsü Araştırma Sandalyesi ve Eş-kurucusu. Kuramsal Fizik için Çevre Boyu Enstitüsü Kurucu Mensubu

“Yapılan iş kuantum bilgisayarı vasıfsız dinleyicilere 100 kadar kelimeyle izah etmek. En iyi haberleşen bilimcilerin bile böyle bir işi hem isabetle hem de ilgi çekerek yapabilmesi, hele ki 100 kelimede, çok enderdir. Yanlış bir şey demiyor. Kuantum bilgisayarın ne olduğunu ve neden daha güçlü olabileceğini özlüce iletiyor. Hem anlaşılır hem de veciz. Ayrıca bunun o anda bir muhabirin şakasına karşılık doğaçlama söylenmiş olduğunu da unutmayın. Daha iyi olabilir miydi? Zor. O daha karmaşık bilgileri kodlayan kuantum bitlerle daha güçlü bilgisayarların nasıl yapılacağını da izah edebilir mi? Yapacağı izahı duymayı çok isterim.”

PUAN: 9/10

Aephraim Steinberg—Toronto Üniversitesi’nde Fizik Profesörü, Kuantum Bilgi ve Kuantum Denetim Merkezi mensubu

“Bilgilerin fizikî bir sistemde saklanma yolunun önemine odaklandı, bit nedir sorusuna ve klasik bitlerden ‘kuantum bit’ ya da ‘kubit’lerin farkına odaklandı. Bu da çok derin bir şeyi takdir etmiş olabileceğini düşündürdü: kuantum bilgisayar alanının tek derdi şu veya bu işi hızlandırma yolu bulma çabası değildir, aslında evreni yöneten kanunlarda bilgilendirmenin oynadığı aslî rolü anlamaktır, bir fizikî sistemi tarif etmek için ne kadar bilgilendirme gerektiğini, ve öbür yandan, fizikî bir sistemde bilgi saklamanın ne anlama geldiğini anlamaktır.

Kubitin klasik bitten neden çok daha zengin olduğunu izah etmeye çalışırken bocalayıp ‘belirsizlik’ ve ‘parçacık-dalga’ gibi meseleye teğet geçen öyle uğultulu kelimeler [buzzword] etti ki bu kavramların kuantum bilgisiyle bir şekilde alâkası olduğunu anlıyor olsa da aradaki bağlantının ne olduğunu bilmediği hâlde ihtiyatsız bir tavırla uğultulu kelime çorbasını karıştırdığı belli oldu.

Kabaca söylersek, birkaç dakika süre verdiğinizde herhangi bir bilimcinin kuantum bilgisayarı ne seviyede izah etmeye çalışacağını düşünürseniz, muhtemelen işin özünü yakaladı ve herhangi birinin yapabileceği kadar iyi bir izah getirdi. Ne olursa olsun, benim neşem Başbakanımızın kuantum fiziğinde uzman olduğuna inandığımdan değil. Bilimcileri dinlemeye hazır olduğunu, ne dediklerini, inandıkları şeylerin önemli olduğunu, ve neden temel araştırmaya destek talep ettiklerini anlamaya çalıştığını göstermiş olmasından.”

PUAN: 7/10

1 Comment

Filed under çeviri, bilim

One response to “Bazı Uzmanlardan Justin Trudeau’nun Kuantum Bilgisayar İzahını Puanlamalarını İstedik — Daniel Oberhaus

  1. Pingback: Gölge ile Hayal — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER