Kuantum Kanunları Siyahlı, Beyazlı, Siyahbeyazlı — Uluslararası Meşguliyet Makineleri

Uluslararası Meşguliyet Makineleri [*] kendi geliştirdikleri “kuantum bilgisayarı”nın el kitabında kuantum dünyasının ne olduğunu bizim için özetlemiş.

Bakalım kuantum dünyası ne menem bir uluslararası meşguliyet makinesiymiş

IBF

[*] International Business Machines, IBM.

(quantumexperience.ng.bluemix.net)

Kuantum kanunları, bilebildiğimiz kadarıyla, en aslî fizik kanunlarıdır; ihlâl edilemezler. İşte bizim beş anahtar kanun hâlinde damıtılmış kendi kuantum fiziği versiyonumuz. Matematik size yeni geldiyse bu kanunların bir nüshasını bastırınız ve şimdilik atlayınız; dersin geri kalanı üstünde çalışırken zaman zaman bunlara geri dönerek öğrendiklerinizle nasıl alâkalandıklarını görünüz.

Kuantum geri kalan herşey gibi bir sistemdir.

Her fizikî sisteme bir Hilbert uzayı (1) karşılık gelir, uzayın boyut sayısı sistemin emniyetle ayırt edilebilen (2) azamî hâl sayısına eşit olmak üzere.

Kuantum hâli, sistemin bir yapılanmasıdır.

Hilbert uzayındaki her yön (ışın) sistemin imkânlı bir hâline (3) karşılık gelir; iki hâlin emniyetle ayırt edilebilir olması ancak ve ancak yönleri birbirlerine dik (iç çarpımları sıfır) olduğu zaman olur.

Kuantum hâli değişir; tabiatı icabı evrimleşmek ister, ama her zaman geri çevrilebilir.

Kapalı bir sistemin evrimi onun Hilbert uzayının birimsel (4) bir dönüşümüdür.

Ölçekleme – kısımlardan bütün yapmak.

Bütünleşik bir sistemin Hilbert uzayı, kısımların Hilbert uzaylarının tensör çarpımıdır (5).

Kuantum ölçümleri ihtimâllere dayanır. [+]

Bir sistemin her imkânlı ölçümü, (6) Hilbert uzayının birbirlerine dik {Πj} alt-uzaylarına çözdürülmesine karşılık gelir, Σj Πj = 1 olmak üzere. |ψ> hâlinde j neticesi P(j) = <ψ|Πj|ψ> ihtimaliyle cereyan eder ve ölçümden sonraki hâl |ψj> = Πj|ψ>/P(j)0.5 olur.

Bu beş ilke bütün kuantum dünyasının temelidir.

Netleştirmeler

1. Hilbert uzayı, karmaşık katsayıları olan ve iç çarpımların <φ|ψ> = Σi φi*ψi olduğu doğrusal bir vektör uzayıdır.

2. Tek bir kubit açısından birbirlerine dik iki standart hâl (esas hesaplama hâlleri) vardır, konvansiyon itibariyle bunlar |0> = (1;0) ve |1> = (0;1)’dir.

3. Diğer kubit hâllerinden bağzıları [-] şunlardır: |+>=2-0.5(1;1), |->=2-0.5(1;-1), |↺>=2-0.5(1;-i)

4. Birimsel olmak doğrusal ve iç-çarpım-koruyucu olmak demektir.

5. İki kubitli bir sistem |00> ya da |0+> gibi bir çarpım sisteminde bulunabilir, ama 2-0.5(|00>+|11>) gibi dolaşık bir sistemde de bulunabilir, kubitlerden hiçbirinin tanımlı bir hâli olmamak ve sadece kubit çiftinin bir arada tanımlı bir hâli olmak üzere.

6. Ölçüm yapmak sistemin ihtimâllere dayalı davranmasına ve ölçüm öncesi hâlini unutmasına sebep olur, şayet o hâl bütünüyle Πj alt-uzaylarından bir tanesinde bulunmuyorsa.

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

[+] ç.n. Probability’yi İhtimâl diye çeviriyorum. Olası olmak ve Olasılık artık Potential ve Potentiality oldu.

[-] ç.n. Bağzı kelimesinde vurgulanan fark “bazı şeyler” ile “kimi şeyler” arasındadır.

3 Comments

Filed under çeviri, bilim

3 responses to “Kuantum Kanunları Siyahlı, Beyazlı, Siyahbeyazlı — Uluslararası Meşguliyet Makineleri

  1. Pingback: Olasılık ve Görcüllük — Slavoj Žižek | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Mycorrhizae ağı | YERSİZ ŞEYLER

  3. Pingback: Gölge ile Hayal — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER