Dünya’ya yaptığımızın 66 milyon yıldır hiç benzeri yaşanmamış diyor bilimciler — Chris Mooney

Chris Mooney — 21 Mart 2017 — washingtonpost.com

tmp_2929-imrs.php-1685148068

Christian tufanıyla yürütülen dalgalar Kuzey Denizi yakınlarında Elbe halicinde belirmiş, Brunsbuettel suları, kuzey Almanya. (EPA/Christian Charisius)

Dünya’nın iklim değişimi arşivlerine yeterince dalarsanız, Paleosen-Eosen Azamî Sıcaklık, yani PEAS’ın bahsini işitirsiniz. O da sizi korkutur.

O zaman, 56 milyon yıl önce, gizemli bir olay —ne olduğu hakkında fikirler var— atmosferdeki karbondioksit derişimlerinin aniden yükselmesine, bugünkünden çok daha yüksek seviyelere çıkmasına sebep olmuş. [*] Olayı müteakip gezegen süratle ısınmış, en azından jeolojik ölçekte süratle ısınmış, ve akabinde okyanusların şiddetle asitleşmesi nedeniyle kimi deniz organizmaları kitleler halinde telef olmuş.

PEAS’ın sebebi geniş bir tartışma konusu. Kimilerine göre sebep, kutup buz kütlelerinin çözülmesiyle gelen bir karbon patlaması. Kimilerine göre, deniz altından salınan dev bir methane kütlesinin bir şekilde atmosfere çıkmış olması — olaylar belki de büyük yanardağ patlamalarıyla başlamış.

Ne olursa olsun, sonuçta dünya, bir kutuptan öbür kutba, sera etkisiyle 5 °C kadar ısınmış. Ama yeni bir araştırmaya göre PEAS olayı bile şimdiki zamanların yanında hafif kalıyor, en azından belirli bir bakımdan: O zamankinden bile daha yüksek bir hızla atmosfere karbon veriyoruz.

Bu sonuca ulaşan yeni Tabiat Jeobilim çalışmasını Manoa Hawaii Üniversitesi’nden Richard Zeebe ile BK Bristol Üniversitesi ve Kaliforniya-Irmakkenarı Üniversitesi’nden meslektaşları yürütmüş.

“Senozoik çağın hepsine, geçmiş 66 milyon yılın tamamına bakarsanız, nispeten kısa sürede büyük ölçekte karbon salınımı yaşandığını bugün bildiğimiz tek olay PEAS’tır,” diyor Zeebe. “Nispeten daha uzak geçmiş zamanlara gitmek zorunda kalıyoruz, çünkü insanların bugün yaptıklarının daha yakın geçmişte hiç benzeri yok.”

O yüzden o çağın çalışılması çok önemli — kendi çağımıza bir pencere olması mümkün.

PEAS olayı ile bir sürü karbonun —insanların yakmış olduğu ve hâlâ yakabileceği fosil yakıt kalıtlarında [reserve] toplamda içerilene yakın miktarda karbonun— atmosfere çıktığına kuşku yok. Karbonun getirdiği ısınma 100,000 yıldan daha uzun sürmüş. Tam olarak hangi hızda neşredildiği ise ayrı bir konu.

“İnsan kaynaklı [anthropogenic] neşir hızlarının Dünya’nın yakın tarihinde hiç benzeri [analogue] yaşanmadıysa, o halde iklim sisteminin gelecekte öngörülemez karşılıklar vermesi mümkün,” diye yazmış eser sahipleri [author].

PEAS’ta ne olduğunu incelemek için araştırmacılar New Jersey sahilinde okyanusun dibindeki bir çökelti göbeğini kullandılar. Amaç, çökeltilere bakarak PEAS sırasında farklı karbon ve oksijen izotopları (biraz farklı element biçimleri) arasındaki oranları belirlemekti.

İkisi arasındaki ilişki sayesinde, araştırmacılar, karbon-12 / karbon-13 oranında tespit edilen atmosferik karbondioksit seviyelerinin sıcaklıklara nasıl tesir ettiğini okyanustaki oksijen izotoplarına bakarak belirleyebiliyor.

“Bu iki sistem bakımından, birincisi bize karbonun ne zaman sisteme geçtiğini gösterir, ikincisi de bize iklimin ne zaman karşılık verdiğini söyler,” diyor Zeebe.

Atmosferde büyük ölçekli karbon çıkışlarıyla müteakip ısınma arasında bir gecikme olduğu anlaşılıyor, çünkü okyanusların ısınma ataleti yüksek. Buna göre, gecikmenin uzun olması daha çok karbon salındığını, gecikme olmaması ise karbondioksitin daha yavaş çıktığını belirtir.

Yeni göbekten gelen jeolojik delillerde gecikme gözükmedi, diye bildiriyor yeni çalışma. Demek ki, eser sahiplerinin tahminine göre, PEAS sırasında atmosfere devasa hacimde karbon girmiş olsa da —2,000 ila 4,500 milyar ton— bunun tüketilmesi 4,000 yıl kadar sürmüş. Yani yılda sadece 1 milyar ton kadar karbon neşredilmiş. Oysa insanlar şimdi her yıl 10 milyar ton kadar neşrediyorlar — gezegeni çok daha süratle değiştiriyorlar.

“İnsan kaynaklı salınım geçmiş 66 milyon yılın en uç küresel ısınma olayı sırasında salınan karbondan daha hızlıdır, en azından bir genlik sırası ölçüsünde daha hızlıdır,” [by an order of magnitude] diye yazıyor Peter Stassen, Belçika KU Leuven’den Dünya ve çevre bilimcisi, yeni çalışmaya eşlik eden yorumunda.

PEAS ile bugün arasındaki benzetme [analogy] pek kusursuz değil —ve bizim kendi çağımız belli bakımlardan daha kötü olabilir. “İki esas sonuç, okyanus asitleşmesinin daha ciddi olacağı, ve [karbonun salınma] hız[ın]dan dolayı ekosistemlerin daha ağır darbe alabileceği,” diyor Zeebe.

Şimdiki ısınmanın getirdiği değişimleri görmeye başlamakla da kalmadık, şimdiki değişim hızı, eski zamanlarda eşi benzeri yaşanmamış daha başka değişimleri de getirebilir.

“Senozoik çağ boyunca şimdiki karbon salınma hızının hiçbir örneği yaşanmadığına göre, fiilen hiç benzersiz [no-analogue] bir çağa girmişiz, bu da gelecek iklim izdüşümlerini sınırlamakla ilgili temel bir zorluğu temsil etmektedir,” sonucuna varıyor çalışma.

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

[*] ç.n. “Oldu” ya da “Olmuştur” demiyorum, sırasıyla olayın uzaklığı ve büyüklüğü nedeniyle.

1 Comment

Filed under çeviri

One response to “Dünya’ya yaptığımızın 66 milyon yıldır hiç benzeri yaşanmamış diyor bilimciler — Chris Mooney

  1. Pingback: Olmayadabilir — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER