Bir şeyin bilinçsizliğinde olmak — Alenka Zupančič

What is Sex? kitabından küçük bir kısım.

IBF

O zaman insan hayvanı ile diğer (cinsel) hayvanlar arasındaki fark ne olur? Doğanın insan istisnasına dayanmayan, onun yerine bizatihi cinsiyetlenmiş doğanın belli bir çıkmazına farklı bir tür ifade verilmesine dayanan bir fark mı olur? Cevabımız şu yönde gidecek: insan cinselliği cinsel ilişkiye bağlı imkânsızlığın (ontolojik olumsuzluğun) bizatihi belirdiği, gerçekliğin parçası olarak “kaydedildiği” noktadır. Freud’un keşfettiği tekil biçimde, bilinçdışı biçiminde kaydedilir.

Doğada cinsiyetlenme noktasında aslî bir bilgi (içgüdü) eksikliğinden yola çıkarsak (doğa cinsel anlamda olmayı bilmez, biz de bunu diğer cinsiyetli hayvanlarla paylaşırız), fark, bilmemenin iki yolu arasındaki farktır: basit olan yol, bir de tekil bir bilgi biçimini yani bilinçdışını içeren yol. Hayvanlar (bilmediklerini) bilmez. Şaka etmeden diyebiliriz ki cinsellik hayvanlar için sorunlu değildir çünkü onlar aslında cinselliğin sorunlu olduğunu bilmez. [1] İnsan hayvanını ayırt eden şey, onun (bilmediğini) bilmesidir. Fakat buradaki mesele sadece insanların doğadaki bu cinsel bilgi eksikliğinin farkında, bilincinde olmalarından ibaret değildir; bunun daha doğru ifadesi “onun bilinçsizliğinde” olduklarını söylemek olur (bu da onun bilincinde değildirler demekle aynı şey değildir). Bilinçdışı (kendi biçimi içinde) verili bir gerçekliğin ontolojik olumsuzluğunun bu gerçekliğin kendisinde kaydedildiği “olumlu” yoldur, ve bu kaydediş, bilme ile bilmeme arasındaki, bir şeyin farkında olma ya da olmama arasındaki basit karşıtlığa yaslanan bir yolla yapılmaz. Bunun nedeni de buradaki meselenin tam olarak “bir şey” (bir şey, farkında olabileceğimiz ya da olmayabileceğimiz bir olgu) olmayıp sadece kendi yadsınması yoluyla algılanabilen bir olumsuzluk olmasıdır. “Bir şeyin bilinçsizliğinde” olmak basitçe onun bilinmemesi anlamına gelmez; paradoksal bir ikilemeyi getirir, ve kendi başına iki katlı ya da bölünmüştür: (bilmediğimizi) bildiğimizi bilmemeyi içerir. Bu bilinçdışının en iyi tanımlarından birisidir. [2] Lacan’ın dediği gibi, bilinçdışı bilgi kendisini bilmeyen bir bilgidir.

Tekil ve devrimci Freudcu bilinçdışı mefhumu o zaman sadece bilmeme-bilme karşıtlığıyla ilgili değildir. Bir bilme biçimi olan tekil bir bilmeme biçimiyle ilgilidir. Belirli bir bilgi biçimi vardır ki sadece bilinçdışı içinde, bilinçdışının biçimi hâlinde, çalışması ve biçimlenmeleri hâlinde varolur. Ve henüz düşünülmemiş bir sezgiden bahsetmiyorum –öyle bir şeyin varolması gayet mümkündür, ama bilinçdışı ve onun yapısıyla hiçbir ilgisi yoktur. Bilinçdışı, cinselliğe bağlı ontolojik bir olumsuzluğun (“cinsel ilişki yoktur”) varoluş biçimidir. Tekil bir bilgi şekli/bölünmesi (bildiğimi bilmiyorum) ile olan bağlantısı yüzünden bu biçim esasen epistemiktir.

[1] Cinsel (çiftleşme) ritüelleri içinde bazen çok “garip” şeyler yaparlar, ama bunları hiç de “garip” bulmaz görünürler, bu onları biraz bile rahatsız etmez görünür.

[2] Žižek, Slavoj. 2008. In Defense of Lost Causes. London: Verso. s. 457

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

1 Comment

Filed under çeviri

One response to “Bir şeyin bilinçsizliğinde olmak — Alenka Zupančič

  1. Pingback: Hayat hayattır — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER