Mutlu Kimyasallarınızı Hacklemek: Dopamin, Serotonin, Endorfinler & Oksitosin — Thai Nguyen

q3p6nct23e-2

Thai Nguyen — 14 Ekim 2014 — Ütopyacı Hayat

Para ağacınız olmayabilir ama mutluluk ağacınız olabilir. Dopamin, Serotonin, Oksitosin ve Endorfinler mutluluğunuzdan sorumlu olan dörtlüdür. Birçok durum bu nöroileticileri tetikleyebilir, ama yolcu koltuğunda oturmaktansa bilerek onların akmasına sebep olmanın yolları vardır.

Olumlu bir hâlde olmanın güdülerinize, veriminize ve iyi olmanıza önemli etkisi vardır. İşte olumlu nörokimyasallarınızı hacklemenin kimi basit yolları:

Dopamin

Dopamin hedeflerinize yönelik eylemde bulunmanız için sizi güdülendirir ve onlara ulaştığınızda size pekiştirici bir haz dalgası verir. Oyalanmak, kendinden kuşku duymak ve heves eksikliği düşük dopamin seviyelerine bağlıdır. Sıçanlar üzerinde yapılan çalışmalar dopamin seviyesi düşük olanların her zaman daha kolay seçeneği ve daha az ödülü/yiyeceği seçtiğini göstermiştir; dopamin seviyeleri yüksek olanlar iki kat yiyeceği almak için gereken çabayı göstermişlerdir.

Büyük hedefleri küçük kısımlara parçalayın. Beyninizin sadece büyük final çizgisine vardığınızda kutlama yapmasına izin vermekle kalmayıp sık sık dopamin salgılanması için bir dizi küçük final çizgisi yaratabilirsiniz. Ve gerçekten kutlama yapmak –küçük bir hedefe ulaştığınızda bir şişe şarap satın almak ya da en sevdiğiniz lokantaya gitmek– mühimdir.

Ve dopamin sersemliğinden kaçının – büyük bir zirveden sonra çöktüğünüzde böyle olur. Şimdiki hedefinize ulaşmadan önce yeni hedefler yaratın. Dopamin tecrübesi için tutarlı bir örüntü böylece emniyet altına alınır. Bir işveren ve lider olarak ekibinizin başarılarını tanıyın. Ekibinize cesaretlendirici bir e-posta göndermek ya da küçük bir ekstra vermek gelecekteki güdüleri ve verimi artıracak bir “dopamin vuruşu”dur.

Serotonin

Serotonin kendinizi belirgin ya da önemli hissettiğinizde salgılanır. Yalnızlık ve depresyon serotonin olmadığında ortaya çıkar. Bu yüzden insanlar çetelere ve suç faaliyetlerine düşerler – kültür ve ‘topluluk’ serotonin salgılanmasını sağlar. Sağlıksız dikkat çekme davranışları da serotoninle sağlanan şeyin istenmesidir. Princeton’lu nörobilimci Barry Jacobs’a göre çoğu antidepresan serotonin üretimine odaklanır.

Geçmiş başarılarınız üstüne düşünmek beyninizin o tecrübeyi tekrar yaşamasına izin verir. Beyniniz gerçek olanla hayalî olanı birbirinden ayırt etmeyi beceremez, o yüzden iki durumda da serotonin üretir. Bu nedenle şükran pratikleri çok sevilir, onlar yaşadığınız tüm iyi şeylerin hatıraları ve zihinsel resimleridir. Zor bir günde serotonin desteğine ihtiyacınız varsa, biraz zaman ayırıp geçmiş başarı ve zaferleriniz üstüne düşünün.

Serotonin seviyelerinizi yükseltmenin başka bir yolu da dışarıda yemek yemek ya da kahve içmek, böylece kendinizi yirmi dakika boyunca güneşe maruz bırakmaktır; derinizin soğurduğu morötesi ışınlar D vitamini ve serotonin üretimini teşvik eder. Çok fazla morötesi ışık iyi olmasa da her gün biraz maruz kalmak serotonin seviyenizi yükseltmek için sağlıklıdır.

Oksitosin

Oksitosin salgısı yakınlık, güven yaratır ve ilişkileri güçlendirir. Onu erkek ve kadınlar orgazm esnasında salgılarlar, anneler doğum ve emzirme esnasında salgılarlar. Oksitosin salgısı engellendiğinde hayvanlar kendi yavrularını reddederler. Oksitosin sadakati artırır; tek eşli ilişkilerdeki erkeklerden oksitosin desteği verilenler verilmeyenlere kıyasla bekâr kadınlarla daha uzak fizikî mesafeden etkileşim kurmuşlardır. Oksitosin sağlıklı ilişkileri birbirine bağlayan tutkaldır.

Çoğu zaman “sarılma hormonu” denen oksitosini akıtmanın basit bir yolu birine sarılmaktır. Dr. Paul Zak‘a göre şahıslar arası dokunuşlar hem oksitosini yükseltir, hem de kalp ve damarları rahatlatır ve bağışıklık sistemini iyileştirir. Sadece el sıkışmaktansa, sarılmayı tercih edin. Dr. Zak her gün sekiz kere sarılmayı tavsiye eder.

Birine bir hediye vermek de onun oksitosin seviyelerini yükseltecektir. İşle ilgili ve şahsî ilişkilerinizi basit bir yaşgünü veya yıldönümü hediyesiyle güçlendirebilirsiniz.

Endorfinler

Endorfinler acı ve zorluk karşısında salgılanır ve kaygının yatıştırılmasına yardım eder. Birden olan “soluklanma” ve koşunca neşe veren “koşucu zirvesi” endorfinlerin birer sonucudur. Morfine benzeyen endorfin, ağrıkesici ve yatıştırıcı işlevi görerek acı algınızı azaltır.

Antrenmanın yanısıra gülmek, kahkaha atmak da endorfin salgısı kışkırtmanın en kolay yollarından birisidir. Gülmenin umulması ve beklenmesi bile, mesela bir güldürü gösterisine katılmak, endorfin seviyelerini artırır. Mizah duyunuzu işyerine taşımak, komik bir e-postayı iletmek ve gün boyunca gülünecek birçok şey bulmak endorfinlerinizi akıtmanın çok iyi bir yoludur.

Aromaterapiler: Vanilya ve lavanta kokusu endorfin üretimiyle ilişkilendirilmiştir. Çalışmalara göre siyah çikolata ve baharatlı yiyecekler beyninizin endorfinleri salgılamasına sebep olur. Hızlı bir endorfin desteği için masanızda birkaç kokulu yağ ve siyah çikolata bulundurun.

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

1 Comment

Filed under çeviri, bilim

One response to “Mutlu Kimyasallarınızı Hacklemek: Dopamin, Serotonin, Endorfinler & Oksitosin — Thai Nguyen

  1. Pingback: Hayat hayattır — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER