Alışveriş poşeti yiyen tırtıl bulundu, plastik kirliliğine karşı bir biyo-ayrıştırma çözümü olabilir

24 Nisan 2017 — cam.ac.uk

ef0006-copyweb

Petek solucanı, İngiltere’de bir süpermarketten alınmış polietilen alışveriş poşetindeki biyo-ayrıştırılmış deliklerin yanında.
Kredi: Araştırma ekibi.

Arı peteği yiyen yaygın bir böcek larvasının paketleme ve alışveriş poşetlerinde kullanılan plastikteki kimyasal bağları eşsiz yüksek hızlarda parçaladığı bulundu. Bilimcilere göre bu keşif okyanus ekosistemlerini ve katı atık sahalarını boğan polietilen atıklara biyoteknolojik bir yaklaşıma yol açabilir.

“Tırtıl kimyasal bağı parçalayan bir şey üretiyor, belki tükürük bezlerinde belki de midesindeki bir eşyaşam bakterisinde.”
Paolo Bombelli

Bilimciler balıkçılık yemi olarak ticaret için yetiştirilen bir tırtılın polietileni biyo-ayrıştırma yeteneği olduğunu buldular. Polietilen, en zorlu ve en çok kullanılan plastiklerden birisidir, çoğu zaman alışveriş poşetleri hâlinde katı atık sahalarını doldurduğu görülür.

Petek solucanı, yaygın Galleria mellonella (büyük petek güvesi) böceğinin larvası, Avrupa’da arı peteklerinin başına beladır. Yabanda solucanlar arı kolonilerine parazit olarak yaşar. Petek güveleri kovanlara yumurtlar, solucanlar orada çıkar ve arı peteği ile beslenerek büyürler – adı buradan gelir.

Keşif, amatör arıcı Federica Bertocchini zararlı parazit böcekleri kovanlarındaki bal peteklerinden çıkarırken tesadüfen yapıldı. Solucanların geçici olarak konduğu tipik alışveriş poşeti deliklerle kalbura dönmüştü.

İspanya Ulusal Araştırma Konseyi’nden (CSIC) Bertocchini, Cambridge Biyokimya Bölümü’nden meslektaşları Paolo Bombelli ve Christopher Howe’la işbirliği içinde zamanlı bir deney yaptı.

Yaklaşık yüz tane petek solucanı İngiltere’de bir süpermarketten alınmış plastik poşete maruz bırakıldı. Daha 40 dakika geçmişken delikler belirmeye başladı, 12 saat geçtikten sonra ise poşetin plastik kütlesinde 92mg kadar bir düşüş oldu.

Bilimcilere göre son zamanlarda yapılan diğer keşiflere (mesela bazı plastikleri günde 0.13mg hızla biyo-ayrıştırdığı geçen yıl bildirilen bakterilere) kıyasla ayrıştırma hızı aşırı yüksek. Polietilenin katı atık sahalarında ayrıştırılması 100 ila 400 yıl sürüyor.

“Eğer bu kimyasal süreçten tek bir enzim sorumluysa, biyoteknolojik yöntemlerle büyük ölçekte yeniden üretimi başarılabilir olmalı,” dedi Cambridge’den Paolo Bombelli, bugün Şimdiki Biyoloji‘de yayınlanan çalışmanın birinci yazarı.

“Bu keşif katı atık sahalarında ve okyanuslarda biriken polietilen plastik atıklardan kurtulmaya yardım edecek önemli bir araç olabilir.”

1nuhfn

Polietilen çoğunlukla paketlemede kullanılıyor, ve Avrupa’da plastik ürünlere olan toplam talebin %40’ını oluşturuyor – bu plastiğin %38 kadarı katı atık sahalarına atılıyor. Dünyanın her yerinde insanlar her yıl yaklaşık bir trilyon plastik poşet kullanıyor.

Genel olarak plastik parçalanmaya yüksek direnç gösterir, parçalandığında bile küçük parçalar ayrışmaz ve ekosistemleri boğar. Çevreye bedeli ağırdır.

Ama tabiat bir cevap sunabilir. Petek solucanlarının içinde büyüdükleri arı peteğinde çok çeşitli lipit bileşiklerinin bir karışımı var: Canlı hücrelerin yapıtaşı molekülleri, yağlar ve bazı hormonlar var.

Araştırmacılar arı peteği sindirimi ile polietilen sindiriminde benzer tipte kimyasal bağların parçalanıyor olabileceğini söylüyor, gerçi ekliyorlar: Peteklerin biyo-ayrıştırılmasının moleküler ayrıntıları daha çok araştırmayı gereksiniyor.

“Petek bir polimerdir, bir tür ‘doğal plastik’tir, ve polietilenden çok farklı olmayan bir kimyasal yapısı vardır,” dedi CSIC’den Bertocchini, çalışmanın ilk yazarı.

Araştırmacılar tayf analizi yaparak plastikteki kimyasal bağların parçalandığını gösterdiler. Analiz solucanların polietileni etilen glikole (bağsız ‘monomer’ moleküllere) dönüştürdüğünü gösterdi.

Plastiği ayrıştıran şeyin tırtıların çiğneme mekanizmasından ibaret olmadığını doğrulamak için ekip bazı solucanları ezip polietilen poşetlere sürdü ve benzer sonuçlar buldu.

“Tırtıllar kimyasal oluşumunu değiştirmeden plastiği yiyor değil. Polietilen plastikteki polimer zincirlerini petek solucanlarının gerçekten parçaladıklarını gösterdik,” dedi Bombelli.

“Tırtıl kimyasal bağı parçalayan bir şey üretiyor, belki tükürük bezlerinde belki de midesindeki eşyaşam bakterilerinde. Bizim için sonraki adımlar bu tepkimedeki moleküler süreçleri tespit etmeye çalışmak ve sorumlu olan enzimi yalıtmayı denemek olacak.”

Sürecin moleküler ayrıntıları bilindiği zaman, araştırmacılara göre polietilen atıkların endüstriyel ölçekte yönetilmesine dönük biyoteknolojik bir çözüm geliştirilmesinde kullanılabilir.

Bertocchini şöyle ekledi: “Bu bulguyu plastik atıklardan kurtulmak için geçerli bir yol bularak uygulamayı, okyanuslarımızı, nehirlerimizi ve tüm çevremizi plastik birikiminin kaçınılmaz neticelerinden kurtaracak bir çözüm için çalışmayı planlıyoruz.”

gusanos

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

1 Comment

Filed under çeviri, bilim

One response to “Alışveriş poşeti yiyen tırtıl bulundu, plastik kirliliğine karşı bir biyo-ayrıştırma çözümü olabilir

  1. Pingback: Bizce siz çuvalladınız — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER