Bir Çayın Çaylığında Dört Söylem — Işık Barış Fidaner

download

Žižek’ten bildiğimiz gibi, özne ($), imleyenler zinciri (S2) karşısında Esas-İmleyen (S1) ile temsil edilir ve objet petit a bu imleme işleminin kalanıdır. Lacan’ın dört söylemi bu dört terim etrafında döner. Şimdi bu terimleri basit bir örnekle açıklayalım: bir çayın çaylığı.

Bir çayın çay olması o kadar bariz değildir. Çay, içmek için kaynatılan bir bitkidir. Ama “çay” aynı zamanda bir içecekten beklentiler toplamıdır. Eğer aynı bitki çok fazla kaynatılırsa çay tadı vermeyebilir ve sonuçta içecek “çay” olmaktan çıkar. Öte yandan, aynı şeyin soğuk haline “çay” demek meşru olabilir. Bu nasıl mümkün olur?

Bir çayın çaylığı izafidir, başka bir deyişle: Çayın çaylığı özneyi temsil eden bir Esas-İmleyendir. “Bir çayın çaylığı”nda iki şeyi ayırt etmeliyiz: (1) “çay” olduğu söylenen şeyden bahsedilmesi, (2) bu “çay”lığın tanınması. İlk bahsedildiğinde bir çay doğrudan çay değil, başka bir şeydir. Diyelim ki “çay” denen şey, masaya konmuş bardaktaki bir şeydir. Öznenin “Bu bir çay” dediği ikinci adımda bu bir “çay” olarak onaylanır. Bu yolla özne bir çayın çaylığını ilan eder ve kendisini bu çaylıkta temsil eder.

Bu imleme işlemi şu soruyu sordurarak bir kalan bırakır: Özne neden çayın çaylığını ilan etti? Başka bir deyişle bunu bir çay kılan je ne sais quoi (nedir bilinmez) tam olarak nedir? İmleme işleminin bu kalanı objet petit a‘dır.

Dikkat ediniz: Bir çaydan bahsedilmesi ile çaylığının tanınması arasında öznenin ilan edişinden başka hiçbir şey yoktur. “Neden?” sorusu ve “çünkü (tadı, rengi) …” yanıtları sadece bu öznel ilandan ortaya çıkar. Bu önemlidir: Soru ve yanıtlar ilandan sonra gelir, önce değil. “Neden?” sorusu öznel ilanı ortadan kaldırarak bir çayın bahsi ile tanınması arasındaki aralığı vurgulamayı amaçlar. “Çünkü…” yanıtları ilanın yerine aralığı köprüleyen bir nesnel açıklama koymayı amaçlar.

Şimdi bu örnek durumdaki dört söylemi ayırt edebiliriz. Efendi söylemi, çayın çaylığını ilan ederek öznenin kendini temsil ettirmesidir. Histerik söylemi bu ilk ilanın ardından ortaya çıkarak çayın bahsi ile çaylığının tanınması arasındaki aralığı vurgulayan “Neden?” sorusudur. Üniversite söylemi bu aralığı nesnel nedenlerle açıklamaya gelen “çünkü…” yanıtlarından oluşur. Analist söylemi ise histerik sorunun Efendi’nin ilk ilanı ardından kalan objet petit a‘dan ortaya çıktığını belirtir.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler blogunun Admini, Žižekçi Analiz’in Admin/Editör/Küratörü, ve Facebook’taki “Žižek and the Slovenian School” grubunun adminlerinden birisidir. Twitter: @BarisFidaner

2 Comments

Filed under çeviri

2 responses to “Bir Çayın Çaylığında Dört Söylem — Işık Barış Fidaner

  1. Pingback: Four Discourses in the Teaness of a Tea — Işık Barış Fidaner – Žižekian Analysis

  2. Pingback: Aurora Borealis — derleme | YERSİZ ŞEYLER