Dekripsiyon ile Deşifreleme — Işık Barış Fidaner

Günümüzde “veri” büyüktür. Ama veri, ona olan erişimin şeyleştirilmesinden ibarettir. Bir yazı tura, ancak neticeler açıkça görülüp ayırt edilebilirse yazı ya da tura gelebilir. Bu, kuantum fiziğinin iyi bilinen garip bir gerçeğidir. Yani neticeye erişilmesini sağlayan “yazı” ve “tura” kavramları o neticenin belirişinde kritik bir rol oynar. Nitekim, bir veri bedenine olan kavramsal erişim, en az o verinin cevheri kadar önemlidir. Birincisi ikincisinin anahtarıdır. İnternet’te dolaşan ağ paketlerinde bu iki şeye sırasıyla “başlık” ve “yük” [“header” and “payload”] denir. Her başlık kendi yükünün kilidini açar. Tüm veri kavramlarca kapsüllenir. Dijitallik nihayetinde kavramsallığa dayanır.

Kavramlar kişinin kendi gerçekliğini çerçevelemesine yarar, yani kendini yetkilendirmesine yarar. Ama bu çerçeveler asla tarafsız değildir. Örnekler: sinyal ya da gürültü, bolluk ya da lüzumsuzluk, tipik ya da atipik, normal ya da patolojik, doğru ya da yanlış [right or wrong, correct or incorrect, true or false], iyi ya da kötü, güzel ya da çirkin, temiz ya da kirli, güvenli ya da güvensiz, mutlu ya da mutsuz, anlamlı ya da anlamsız, rasyonel ya da irrasyonel, hayat ya da ölüm, başarı ya da başarısızlık, vb. Dikkat edin, bu örnek çiftler dizisinin altında yatan tek bir kavram çifti vardır: Kişinin yetkilenmesinde işe yarar ya da işe yaramaz.

Simgesel zincirler sadece “işe yarar” kavramlardan oluşturulursa, mesela “bol tipik sinyaller” ya da “doğru normal anlamlar” ya da “iyi güzel doğrular” ya da “rasyonel mutlu anlamlar” ya da “temiz güvenli başarılı hayat” vb., buna “simgesel yetkilenme” denir [1]. Simgesel yetkilenme işe yarar bedenler ile işe yaramaz bedenler arasında nesnel bir ayrım olduğu önkoşuluna bağlıdır, yani fetişçidir. Simgesel yetkilenmede, imleyenlerin zincirlenmesi öznenin yetkilenmesi için işe yarar oluşlarına bağlıdır. Yani bu dışsal bir yetkilenmedir.

Simgesel zincirler işe yaramaz olana karşı işe yarar olanın seçilmesine dayanmadığında, (şu çiftlerden oluşmuş zincirlerdeki gibi: kırmızı ya da mavi, meyve ya da sebze, bitki ya da hayvan, gerekli ya da olumsal, gerçel ya da görcül, erkek ya da kadın, vb. üstteki çiftlere eklenirse) buna “gerçek yetkilenme” denir. Gerçek yetkilenmede, imleyenlerin işe yararlığı başka imleyenlerle (mecaz ve metonimi yoluyla) zincirlenmelerine bağlıdır; aksi geçerli değildir. Gerçek yetkilenme böylece nesnel bedenlenişlerden ayrılır, yani fetişçi değildir [2]. Öznenin irade veya arzusunu zemin alır, semptom olarak tezahür eder. Yani kendini-yetkilendirmedir.

Simgesel yetkilenmede anahtar imleyen “işe yarar”dır: Bir imleyen “işe yarar” olarak zincirlendikten sonra, simgesel yetkilenmeye hizmet edecektir. Mesela, kırmızının işe yarar ve mavinin işe yaramaz olduğu sabitlendikten sonra, kendiliğinden kırmızı yetkilenecek ve mavi yetkisiz kalacaktır. İşe yararlık simgesel yetkilenmenin mutlak atıf noktasıdır. Öte yandan, gerçek yetkilenmenin anahtar bir imleyeni yoktur. Tezahür eden semptom, imleyenlerin izafî yapılanmaları yoluyla belirlenir: İmleyenler ancak mecaz ve metonimideki “mübadele-değerleri” yoluyla öznenin “işine yarar”lar.

Fetiş, anahtarı olan bir oda gibidir. “İşe yarar” imleyeni fetişe kendiliğinden uygulanabilen anahtardır. Ama fetişin odası bir kripttir çünkü fetiş ancak ölü bir beden olabilir. Bu anahtarı olan kript imgesine dayanarak, gelin simgesel yetkilenmeye bir başka ad verelim: dekripsiyon (decryption) [3]. Ernesto Laclau bir seferinde “Stalincilik dilsel bir görüngü olmakla kalmaz, dilin kendisi Stalinci bir görüngüdür” (İdeolojinin Yüce Nesnesi) dediğinde aklında dekripsiyon vardı. Dekripsiyon mündemiç olarak saldırgan ve sapkıncadır çünkü nesnelerini öldürüp onlara fetişlerde beden vermesi gerekir.

Öte yandan, semptom, köprüsü olan bir zemin gibidir. Öznenin kendi zemini, imleyenlerin yapılanmaları yoluyla başkalarına köprülenir. Semptom sadakatle tekrarlanacak bir şifredir, yani kendi kendisinin anahtarıdır. Bu imgeye dayanarak, gelin gerçek yetkilenmeye bir başka ad verelim: deşifreleme (decipherment). Deşifreleme mündemiç olarak cinsel ve histeriktir çünkü cinsel ilişkinin yokluğuna (gerçek ex-sistence’ına) dayanarak Öteki’nin sorgulanmasıdır.

Önemli bir nokta, semptomun sadece kendisine değil, fetişlere de anahtar olmasıdır, çünkü iki görüngü de aynı imleyenler alanına dayanır. “İşe yarar ya da işe yaramaz” ikilisi kendi işe yararlığını dilin histerikleşmesi yoluyla kazanır. “Dijitallik nihayetinde kavramsallığa dayanır” demek, saldırganlık nihayetinde cinselliğe dayanır demektir: dekripsiyon nihayetinde deşifrelemeye dayanır.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler blogunun Admini, Žižekçi Analiz’in Admin/Editör/Küratörü, ve Facebook’taki “Žižek and the Slovenian School” grubunun adminlerinden birisidir. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Fetişlerin Simgesel Yetkilenmesi ile Semptomların Gerçek Yetkilenmesi”

[2] Bkz “Yetkilenmenin Bedenlenmeden Ayrılması”

[3] Dekripsiyon ve deşifreleme için bkz “Antiprogression Chain”. Ayrıca Açükleme Muafiyet Talebi Prosedürü ve Yordamı‘nda “Prosedürle Yordam arasındaki fark” bölümüne bakınız.

4 Comments

Filed under şey