Fetiş ve Semptomda Yetkilenme ile Bedenlenme — Işık Barış Fidaner

Bir imleyenin telaffuzu (ya da bir eşiğin aşılması) için yetkilenme, geleneksel olarak “efendi”yi “köle”den (Hegel) ayırt eden bir egemenlik mücadelesi (Laclau) ile başarılır. Yetkilenme, aktarım süreci ile yakından ilgilidir. Aktarım süreci, objet a‘nın bedenlenmesi olarak gerçekleşir [1]. Bu sürecin aldığı iki şekil vardır:

1. Bedenlenme, yetkilenme ile eşzamanlı olarak gerçekleşebilir. Bu durumda, nesne dolaysızca yetkiye beden verir ve onu yetkilendirir. Esas-İmleyen, objet a‘nın halesini donanır. Bu bir fetişin bedenlenmesidir, çünkü bedenlenmeye zemin olan bilgi veya sistem (S2) etkisiz, askıda, inkâr edilmiş olarak kalır. Žižek: “fetişin beden verdiği şey tam olarak benim bilgiyi inkâr etmemdir, bildiklerimi öznel olarak üstlenmeyi reddetmemdir.” (Kayıp Davaları Savunarak [In Defense of Lost Causes])

2. Bedenlenme, yetkilenme ile mesafe içinde gerçekleşebilir. Bu durumda, nesne yetkilenme ile dolaylı ilişki içindedir: Yetkilenmeye zemin olan bir öznenin ($) iradesine beden verir. S1, S(Ⱥ)’ya dönüşür çünkü objet a ondan çıkarılmıştır. Bu bir semptomun bedenlenmesidir, çünkü bedenlenmeye zemin olan bilgi veya sistem (S2) yetkilenmeye zemin olan öznenin ($) iradesinin “öbür yanı” olarak erişilebilirdir, yani (ilksel) bastırma bu iki terimin yapısal bölünmesine atıf yapar: irade-sistem, yani özne-bilgi ($-S2). Bir bilgi hakkındaki hakikate özne yoluyla erişilebilir. Žižek: “semptom bastırılmış bir bilgiye beden verir, öznenin kendisi hakkında kabul etmeye hazır olmadığı hakikate beden verir.” (age)

O halde fetiş ile semptom, aktarım-bedenlenme sürecinin birbirine ters iki biçimidir. Žižek: “salt biçimsel bir düzeyde fetiş (fetiş nesnesine dönük) bir aktarım jesti içerse de, (bildiği varsayılan özne’li) standart aktarım formülünün tam tersi bir işlev gösterir” (age)

Bu iki şekli, kişinin kendi bedeniyle olan ilişkisinde örnekleyelim.

1. Eğer bedenim benim için bir fetişse, bedenim dolaysızca konuşma yetkime beden olur, kralın tacı veya asası gibidir, fallusun işaretidir. Bedenimin yapısal zemini olan bilgi (mesela bedenimi içeren belli sistemlere dair biyolojik veya sosyolojik bilgi) inkâr edilir; böylece Esas-İmleyen’i telaffuz etmek üzere yetkilenirim. Bu duruşun bir örneği, bilgilerden bağımsız olarak insan bedeni olan herkese verilen evrensel insan haklarıdır. Bir başka örnek, millet-Şey’e beden vererek dolaysızca yetkilenen bir milliyetçidir.

2. Eğer bedenim benim için bir semptomsa, bedenimin konuşma yetkimle ancak öznel iradem ve arzum yoluyla dolaylı bir ilişkisi vardır. İrade ve arzuma beden verdiğimde, konuşmam bir eksiklikle işaretlenir; böylece ben sadece üstü çizili Öteki’nin imleyenini telaffuz etmek üzere yetkilenirim. Bu durumda, bedenlenmeme zemin olan (biyolojik, sosyolojik, vb.) sistemler hakkındaki bilgi, irademin “öbür yanı” olarak, yani benim bilinçdışım olarak erişilebilir olur. Bu duruşun bir örneği, kendi serbest çağrışımları üzerine konuşan bir analizandır. Bir başka örnek, Öteki’ne dair belli çatışkılar üzerine konuşan bir filozofun söylemidir.

Fetiş ve semptom sırasıyla Lacancı yabancılaşma ve ayrılma mefhumlarına tekabül eder. Bir fetiş durumunda, yetkilenme bedenlenme ile birbirine karıştırılır, tek bir eşzamanlı süreç olarak görünürler; sonuçta çıkan Esas-İmleyen, öznenin iplerini oynatan bir büyük Öteki görüntüsü üretir. Bir semptom durumunda, yetkilenme ile bedenlenme arasında bir gecikme vardır; (aralarındaki bu ayırı öznenin iradesidir) sonuçta çıkan S(Ⱥ) büyük Öteki’nin yokluğunu, yani iktidarsızlığını açığa çıkarır. Žižek: “Kralın büyüleyici gücü S1 ile a arasındaki farkı örtmesinden gelir. Hegel bunları ayırır ve bir yanda S1‘in totolojik şaşkınlık içinde içeriksiz boş bir ad olduğunu, öte yanda kralın fizikî biçiminin ada eklenen bir çöpten ibaret olduğunu bize gösterir.” (En Yüce Histerik [The Most Sublime Hysteric])

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Yetkilenme ile bedenlenme için bkz “Yetkilenmenin (Simgesel Dikiş) Bedenlenmeden (Gerçek Dikiş) Ayrılması”

Metni gözden geçiren Nobu Massiah’a teşekkürler.

11 Comments

Filed under şey