Esas hackerlar histeriklerdir — Işık Barış Fidaner

McKenzie Wark “hacker sınıfı”nı yeni bilgi üreten insanlar sınıfı olarak tanımlar:

Hacker sınıfı derken eski bilgiden yeni bilgi üreten herkesi kastediyorum, sadece kod yazarak geçinenleri değil. (Sermaye Öldü [Capital is Dead])

Bu tanım Žižek’in histeriyle ilgili söylediklerini hemen akla getirir:

Lacan’a göre sadece histeri yeni bilgi üretir (buna karşılık Üniversite söylemi sadece bilgiyi yeniden üretir) (Kendini Tutamayan Boşluk)

Demek ki esas hackerlar histeriklerdir. Peki bilgiyi yeniden üreterek iktidar için kullanan Üniversite söylemi nedir? Bu tarif doğrudan Wark’ın “vektörelci sınıf”ını yankılar:

Beliren egemen sınıfa vektörelci sınıf diyorum, çünkü onların sınıf iktidarı bilgi vektörünün sahipliği ve kontrolünden türer. Bilgi vektörü, bilgiyi iletme, saklama ve işleme kapasitelerini içerir. (Sermaye Öldü [Capital is Dead])

Yani Wark’ın yaratıcı hacker sınıfı ile onları sömüren vektörelci egemen sınıf arasında siyasi bir karşılaşma olarak yansıttığı şey, kapitalizme mündemiç olan ikiliktir: histeriğin söylemi ile üniversite söylemi:

“kapitalist söylem”den söz ettiğimizde, bu söylemin (toplumsal bağın) kendi içinde bölündüğünü akılda tutmalıyız. Kapitalist söylem, sürekli olarak iki söylem arasında dalgalanarak işlev gösterir: Üniversite söylemi ile Histeri söylemi. (…) Kapitalizmin paralaksı buradadır, bu paralaks arzu ile dürtü karşıtlığı cinsinden de ifade edilebilir: histerik arzu ile sapkın dürtü. İkisinin örtüşen öğesi, Üniversite söyleminin ürünü ve Histerik’in söyleminin faili olan $ (özne), ve aynı zamanda, Histerik’in söyleminin ürünü ve Üniversite söyleminin faili olan S2‘dir (bilgi). (Kendini Tutamayan Boşluk)

Benim terimlerimle, [1] bu ikilik irade ile sistem arasındadır. “İrade” Tanrı’nın yokluğunu telafi eden modern mefhumdur, “sistem” ise Doğa’nın yokluğunu telafi eden modern mefhumdur [2]. Bu terimler arasındaki kavramsal ilişkiyi diğer iki terim dolayımlar: yetki ile beden (S1 ile a). İrade yetkiye zemin olur (onun kullanımını destekleyerek ya da sorgulayarak), sistem ise yetkilenmeye temel olur. İrade bedenlenir, sistem ise bedenlerin varoluşuna zemin olur. Histeriğin (ya da hacker’ın) söyleminde, bir bilgi sisteminde (S2, yetkilenmenin temeli) yenilik üretmek için, özgür bir öznel irade, meşru kullanım biçimlerini belirleyen yetkiyi sorgular ya da hack’ler ($→S1). Üniversite (vektörelci) söyleminde, bir bilgi sistemi bir bedenin varoluşunu etkileyerek (S2→a) onda bedenlenen iradeyi ($) üretir. Meta fetişizminde, metanın yetkisi ile bedeni (S1 ile a) örtüşür ve birbirine karışarak metaya sihirli halesini verir. Yetki bedenden ayrıldığı zaman S(Ⱥ) olur ve kapitalizmin semptomu (çatışkısı: sınıf mücadelesi) algılanabilir hale gelir [3].

Yani Wark’ın “kapitalizmden sonra gelen ve kapitalizmden beter olan şey” diye yansıttığı şey, Žižek’e göre kapitalist modernliğin özüdür: “Bu iki söylemin iç içe geçmesi, modernliğin çifte veçhesinin altında yatan söylemsel yapıyı sağlamıyor mu: genişletilmiş öznel üretkenliğin histerik mantığı ve bilgiyle iktidar kurmanın üniversite mantığı?” (age)

Kapitalist modernlikle ilgili tespitinden sonra, Žižek bir soru soruyor: “eğer kapitalizme karakterini veren, Histeri ve Üniversite söylemlerinin paralaksı ise, o zaman kapitalizme direnişe karakterini veren, Efendi ile Analist’in karşıt ekseni midir?” (age) Benim terimlerimle, bu karşıt eksen yetkilenme ile bedenlenme işlevlerini bileştirirken onların fetişist karıştırılmasından kaçınır. Efendi söyleminde, yetki sisteme yönelerek (S1→S2) bedenlenme (a) üretir; başka bir deyişle, varoluş işe yararlıktan türetilir. Analist söyleminde, beden iradeye yönelerek (a→$) yetkilenme (S1) üretir; başka bir deyişle, işe yararlık varoluştan türetilir. Diğer iki terim de önemlidir, çünkü irade işe yararlığa zemin olur, sistem varoluşa zemin olur.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler blogunun Admini, Žižekçi Analiz’in Admin/Editör/Küratörü, ve Facebook’taki “Žižek and the Slovenian School” grubunun adminlerinden birisidir. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Simgesel Düzen Nelerden Oluşur?”

[2] Bkz “İki yokluk ve bir ayrılma: Tanrı-Doğa’dan irade-sistem’e”

[3] Bkz “Fetiş ve Semptomda Yetkilenme ile Bedenlenme”

5 Yorum

Filed under şey