Cinsel fark ve özyineleme — Işık Barış Fidaner

Lacan’ın cinsiyetlenme formüllerini Žižekçiler iyi bilir. Žižek sık sık evrenselliğe zemin olan istisnaya ve bunun işlemediği tamamsız (non-All) mantığa atıf yapar. Ama bence yine de bu formüller epey muammalı kalır. Gelin bu muammayı bilgisayar bilimi yoluyla çözelim.

Bir imleyen özneyi bir başka imleyen için temsil eder. Aslında, eşsiz bir imleyen (Esas-İmleyen ya da S1) imleyenlerin geri kalanı (S2) için özneyi temsil eder. S1‘in yaptığı bu temsil, bir netice noktasıdır, kendisini önceleyen imleyenler zincirini geriye dönük olarak belirler.

Süreci tarif edelim: Başta, özneyi bir Sa imleyeni için temsil etme gereksinimi vardır, sonra bu temsil etme gereksinimi Sb‘ye doğru yerdeğiştirir, sonra Sc‘ye doğru yerdeğiştirir, sonra Sd‘ye… vb. Bir noktada, S1, özneyi kendisini önceleyen imleyenler zinciri (Sa, Sb, … vb.) için gerçel anlamda temsil eder, ve işte o anda önceleyen imleyenler zincirine S2 deriz. Demek ki sürecin iki mantıksal zamanı vardır: (1) Bir imleyenin özneyi bir başka imleyen için temsil etme gereksinimi olan zaman. Bu imleyen tekrar tekrar yerdeğiştirir, sonunda (2) temsil edici S1 imleyeninin bulunduğu zaman gelir, ve S1 özneyi S2 için temsil eder. Dolayısıyla, S1, imleyenlerin sürekli yerdeğiştirmesini durdurur.

Bu süreç bizim bilgisayar biliminde özyinelemeli işlev dediğimiz şeye benzer. Özyinelemeli işlevin iki kısmı vardır: (1) Eğer bitirme şartı henüz sağlanmadıysa, işlev kendi kendisini çağırır. (2) Eğer bitirme şartı sağlandıysa, işlev kendi kendisini daha fazla çağırmadan dönüş yapar. Bunun örneği faktöriyel(x)’tir. İlk kısımda faktöriyel(x) pozitif x tamsayısı için x*faktöriyel(x-1) olarak tanımlanmıştır. İkinci kısımda, x’in sıfır olduğu şart için, faktöriyel(0) = 1 olarak tanımlanmıştır. Kodu şöyledir:

ozy1

İmletimi özyinelemeli bir işlev olarak ifade edersek, bitirme şartı ne olacaktır? “Temsil” diye bir işlevimiz olduğunu düşünün, x’in temsil edilmesine “temsil(x)” diyoruz. İşlev ne zaman kendi kendisini çağırmalıdır, ne zaman çağırmamalıdır?

Eğer x dilin içindeyse, temsil(x) kendi kendisini çağırmalıdır: Dilin içinde, her temsil bir başka temsile atıf yapar. Eğer x dilin dışındaysa, temsil(x) kendi kendisini çağırmamalıdır: x burada dilin istisnası olur. Dolayısıyla temsilin bitirilme şartı, x’in dil alanının dışına çıkmasıdır, bir istisna olmasıdır.

Bildiğimiz gibi, dilin içinde olmak Lacan’ın cinsiyetlenme formüllerinde fallik işlev Φ(x) ile ifade edilir. Ayrıca biliyoruz ki temsil(x) bitirildiğinde S1‘i döndürmelidir. Bu fikirlere dayanarak temsil(x) işlevini yazabiliriz.

ozy2

Kodda görebileceğiniz gibi, Φ(x) geçerli olduğunda temsil(x) kendi kendisini çağırır, Φ(x) geçersiz olduğunda ise temsil(x) S1‘i döndürür. Kendi kendisini her çağırdığında, x yerdeğiştirir; en sonunda x dilin dışına çıkar ve Φ(x) geçersiz olur, işte o zaman temsil(x) S1‘i döndürür.

Artık Lacan’ın cinsiyetlenme formüllerine bu işlev bakımından net bir formül verebiliriz.

Eril tarafta, “Bazı x’ler Φ(x) değildir”, bir dizi yerdeğiştirme sonrasında x’in dilin dışına çıkması sebebiyle temsil işlevinin gerçel anlamda bitirildiğini belirtir. “x’lerin tamamı Φ(x)’tir”, işlevi bitiren istisna öncesindeki x’lerin tamamının Φ(x) olduğunu belirtir.

Dişil tarafta, “Φ(x) olmayan hiçbir x yoktur”, x’in yerdeğiştirmeleri boyunca asla dilin dışına çıkmadığını ve temsil işlevinin asla bitirilmediğini belirtir. “x’lerin tamamı Φ(x) değildir”, x’in yerdeğiştirmeye devam ettiğini ve asla tamamlanamayacağını ve bütünlenemeyeceğini, çünkü bitirme şartının asla sağlanmadığını belirtir. Yerdeğiştirmeler devam eder, biz de buna kadının dış-varoluşu (ex-sistence) deriz.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

5 Comments

Filed under şey