Tek-yüzlü Bozuk Para Birsel Özelliktir — Işık Barış Fidaner

Tek-yüzlü bozuk para, çeşitliliğin zıttı gibi görünür. Çeşitlilik çok sayıda çeşitli olasılığı gerektirir. Çeşitliliğin zıttı, tek bir olasılıktır, buna da tek-yüzlü bozuk para denir.

Mesela “monoton ve sıkıcı” sayılan biri “tek-yüzlü bozuk para” denerek aşağılanabilir (İngilizcede bu deyim var). Başka bir örnek: Çeşitlilik taraftarı birisi, tek bir davaya bağlı olan birisini “tek-yüzlü bozuk para” diye yaftalayabilir, hatta ona “fazla ideolojik” diyebilir. Aslında ideolojinin en saf hali, kendini ideolojilerin üstünde tutmaktır (post-ideolojik saymaktır) ve “çeşitlilik” bu anlamda gayet ideolojik işlev gösteren bir mefhumdur.

Badiou’nun (ve Žižek’in) “Hakikat-Olayına sadakat” dediği şey [1], çeşitliliğe düzülen çağdaş methiyeler karşısında kurtarmak istediğim tek-yüzlü bozuk paranın örneğidir. Bu yüzden Žižekian Analysis‘in Blog Yazısı Çağrısı‘nda “felsefede Žižek-Olayına sadakat”i şart koştum.

Öte yandan, tek-yüzlü bozuk parayı çeşitliliğin karşısına koymak pek doğru olmaz. Tek-yüzlü bozuk para, çeşitliliğin inkar edilen kalbi olarak kavranmalıdır. Çeşitliliğin ideolojik işlev göstermesi, ancak onun asıl kaynağının sistematik olarak inkar edilmesi sayesinde olur. Bu iki mefhumu karşı karşıya koymak yerine, şunu sormalıyız: Çeşitlenmeyi başlatan şey asıl nedir? Başka bir deyişle, bileşimselliğin kalbinde ne bulunur? [2]

Eğer çeşitlenmenin simgesel doğasını, yani imleyenlerle özdeşleşme yoluyla olduğunu, kabul edersek, yanıtı kolayca buluruz: Çeşitliliğin kalbinde birsel özellik (unary trait) bulunur. Birsel özellik, imleyenin ilkel biçimi olarak iz-işarettir, ben ideali ile temel özdeşleşme noktasıdır [3].

Tek-yüzlü bozuk para, özünde birsel özelliktir. Üstteki örneğimize dönersek: Marksist bir tek-yüzlü bozuk paraya göre, tarihteki Marx-Olayı onun ben ideali ile özdeşleşme noktasına biçim veren birsel özelliktir. Žižekçi bir tek-yüzlü bozuk paraya göre, felsefedeki Žižek-Olayı onun için aynı işlevi görür. Peki tek-yüzlü bozuk parayı bu kadar özel kılan şey nedir?

Sıradan bir tek-yüzlü bozuk parada, “Yazı” ile “Tura”nın sıfır-toplamlı bir rekabet oyununda birbirine kırdırılan karşıt tikel alternatifler olduğu varsayılır. İhtimal kavramının kalbi budur. Ünlü ihtimal aksiyomlarına göre, tüm ihtimaller birbirini dışlamalıdır ve toplamları 1 etmelidir. Çeşitlilik ideolojisi ihtimallerin birbirini dışlamasına dayandığı için, “keşisimsellik”, bu alternatifsiz oyunu iyileştirmesi gereken bir deva gibi sunulur.

Tek-yüzlü bozuk para, çok sayıda dışlayıcı ihtimalin sıfır-toplamlı oyunundan kendisini tamamen koparır. Ama çeşitliliğe karşı değildir. Tek-yüzlü bozuk para, en azından şu iki anlamda, çeşitliliğin kalbinde bulunur:

1) Her çeşitlenme, kendi saklanarak inkar edilen asıl kaynağında bulunan tek-yüzlü bozuk para olan birsel özellik yoluyla gerçekleşir.

2) Çağdaş “post-ideolojik” ideolojinin tamamına rengini veren özgül tek-yüzlü bozuk para, “çeşitlilik”tir.

Başka bir deyişle, birsel özellik olan tek-yüzlü bozuk para, çağdaş arzuların oluşturduğu çeşitlilik görüntüsünün kalbinde bulunduğu anlaşılan tekrarlama dürtüsüdür.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Veya Sahihat-Olayına sadakat. Bkz “Çevirmenler, True’ya Doğru demeyelim, Sahi diyelim” (Fidaner, Ayanoğlu)

[2] Bkz “Uzamsal ile Bileşimsel”

[3] Bkz “İdeal Ben, Ben İdeali, Üstben, Arzu Yasası” Slavoj Žižek

2 Comments

Filed under şey

2 responses to “Tek-yüzlü Bozuk Para Birsel Özelliktir — Işık Barış Fidaner

  1. Pingback: One-sided Coin is the Unary Trait — Işık Barış Fidaner – Žižekian Analysis

  2. Pingback: Tek-yüzlü Bozuk Para — derleme | YERSİZ ŞEYLER