Fütursuz Çağa Karşı Sütur — Işık Barış Fidaner

banksy-no-future

Franco “Bifo” Berardi, Gelecekten Sonra (2011) kitabında son iki yüzyılı “gelecek” kavramı bakımından ayırt eder. Ona göre 20’nci yüzyıl “geleceğe güvenmek” ile tanımlanmıştır; başlangıç işareti 1909 tarihli Futurist (Gelecekçi) manifestodur, bitiş işareti ise 1977’de punk grupların şarkılarında dillendirilen “No Future!” (Gelecek Yok!) sloganıdır. 20’nci yüzyılın geleceğe duyduğu ütopyacı sonsuz güven, 70-80’lerde bir miktar sarsıldıktan sonra 90’larda siberkültür ve internet özgürleşmesi üzerinden son bir kez daha çırpınmışsa da nihayetinde neoliberal bozunuma yenik düşmüştür. Berardi’ye göre 21’inci yüzyıl distopyaların ve geleceksizliğin yüzyılıdır. Hatta iklim krizinin aldığı boyutlar ve küresel koronavirüs salgını düşünüldüğünde, Berardi kitabı yazdıktan sonraki yıllarda 21’inci yüzyılın artık “felaketler yüzyılı”na dönüştüğü söylenebilir.

21’inci yüzyılın getirdiği geleceksizlik ve fütursuz kapitalizmin her yanı sarması, “No Fütur!” sloganını hak eder [1]. Distopik felaketlerle sarılmış bir dünyada geleceksiz kalmak ve plan yapamamak, insanları soluksuz bırakmış ve fütursuzlaşmayı dayatmıştır. Bu ekstrem şartlarda insanların ütopik gelecek hayalleri kurarak birbirlerine yoldaşlık etmeleri imkansız hale gelmiştir [2]. Güncel yoldaşlıklar da “koronavirüsü yenmek” gibi küçük hedeflerle kısıtlanmıştır. Çağımıza egemen olan geleceksizlik hali aslında tarihsel gerçekliğin dağılmasıyla ilgilidir. Geleceğin başlayabilmesi için önce geçmişin sona ermesi gerekir, ama çağımızda geçmiş asla sona eremez, sürüncemede kalır, geçmişte aslında neler yaşandığına dair tartışma ve çatışmalar hiçbir neticeye varamadan, hiçbir kararlaşma olamadan sürer gider. Bir yandan geçmişi her an yeniden şekillendirme gücü bizi bir miktar özgürleştirir, öte yandan geçmişin hep kararsız kalması bizi sonu gelmez müzakerelerin içine hapseder. Peki 21’inci yüzyılda yoldaşlık imkansız mıdır? Bence değildir, ama 20’nci yüzyıldaki yoldaşlıktan daha farklı ele alınmalıdır.

İnsanlığın gelecek duyusunu yitirerek fütursuzlaşması, büyük bir kaybın ardından tutulan yas süreci olarak kavranmalıdır. Peki kaybedilen neydi? Modernleşme öncesinde bütün yetkilenmeler Tanrı’ya dayanıyordu, bütün bedenlenmeler ise Doğa’ya dayanıyordu. Modernleşen insan önce Tanrı’dan aldığı güveni yitirdi (Nietzsche’nin “Tanrı öldü!” ilanıyla), sonra da Doğa’dan aldığı güveni yitirdi (Freud’un bilinçdışı mekanizmaları keşfetmesi ile) [3]. Yetkilenmenin zemini artık Tanrı değil, insan iradesi olmuştu. Bedenlenmenin zemini ise artık Doğa değil, biyolojik ve toplumsal sistemler olmuştu. Modernleşmenin tamamını kaplayan bu yas süreci, 20’nci yüzyılda da devam ediyordu. O çağda hala geleceğe güven duyuluyordu, çünkü Tanrı ve Doğa’dan henüz tamamen umut kesilmemişti, Holokost’a rağmen, Hiroşima’ya rağmen, belki de Tanrı veya Doğa hala bizim yanımızdaydı! Şu anda içinde yaşadığımız distopik felaketler çağı ise bu iki dayanağın tam anlamıyla yitirildiği bir çağdır, bugünkü geleceksizliğin asıl anlamı budur.

İçine düştüğümüz fütursuz yüzyıla vermemiz gereken yanıt, süturdur (suture, dikiş) [4]. Yas bitmediği için geçmişi kesin olarak kararlaştıramıyoruz belki, ama en azından onu dile getirerek imleyenlerle dikişleyebiliriz [5]. Beraberce geleceği planlayamıyoruz belki, ama en azından arzularımızı belirli nesneler ve imleyenler etrafında öbekleyebiliriz. 21’inci yüzyılda yoldaşlık, simgesel ve gerçek dikişlemeler yoluyla gerçekleşebilir. Bu iş için evrensel bir kavram seti geliştirdim: Yetki, Beden, İrade, Sistem, Arzu, Arıza [6]. Bu kelimeler şu aksiyomlarla birbirine dikişleniyor: Yetkilenmenin zemini iradedir. Bedenlenmenin zemini sistemdir. Arzu iradeyi bozar. Arıza sistemi bozar.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz Sekizinci Yersiz Kitap: NO FÜTUR, çeviri derlemesi

[2] Bkz “Tovariş, Comrade, Yoldaş”

[3] Bkz “Tanrı ve Doğa’nın Modern Yası”

[4] Bu fikri ilk yazdığım yer: “Antiprogression Chain”; karşılaştırınız: Sudûr

[5] Bkz “Yetkilenmenin (Simgesel Dikiş) Bedenlenmeden (Gerçek Dikiş) Ayrılması”

[6] Bkz “Yetki, Beden, İrade, Sistem, Arzu, Arıza ve Koronavirüs”

Resim, Banksy’nin “No Future” eserinden “détournement”.

29 Yorum

Filed under şey

29 responses to “Fütursuz Çağa Karşı Sütur — Işık Barış Fidaner

  1. Geri bildirim: Fallus’un Ötesi — derleme | YERSİZ ŞEYLER

  2. Geri bildirim: Terrabayt ve Kum Tanesi Olmak | YERSİZ ŞEYLER

  3. Geri bildirim: Fallus, Nefretin Gerçekliğidir — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  4. Geri bildirim: Dark’ta Yetkilenme Krizi — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  5. Geri bildirim: The Crisis of Authorization in Dark — Işık Barış Fidaner – Žižekian Analysis

  6. Geri bildirim: ‘Erkeklik Krizi’ Genel Yetkilenme Krizinin Tezahürüdür — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  7. Geri bildirim: ‘Crisis of Masculinity’ is a Manifestation of the General Crisis of Authorization — Işık Barış Fidaner – Žižekian Analysis

  8. Geri bildirim: Phallus is the Reality of Hatred — Işık Barış Fidaner – Žižekian Analysis

  9. Geri bildirim: Aslan Avı ve İlksel Baba’nın Öldürülmesi — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  10. Geri bildirim: Ego inşası ne zaman tehlikeli olur? — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  11. Geri bildirim: Başka(sı)nın hayaline uyma mesuliyeti — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  12. Geri bildirim: Entropi — özel sayfa | YERSİZ ŞEYLER

  13. Geri bildirim: Hayal simgenin dolgusudur — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  14. Geri bildirim: Ego Çıkmazı ve Özneleşme — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  15. Geri bildirim: Sütur ve Südur — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  16. Geri bildirim: Suture and Sudur — Işık Barış Fidaner – Žižekian Analysis

  17. Geri bildirim: Gelecek Yok (Allah kurtarsın kraliçeyi) — Sex Pistols | YERSİZ ŞEYLER

  18. Geri bildirim: Efesli Artemis: Mamilla Hasetine Kapılarak Sanal Ağa’nın Veri Memesi Olmak — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  19. Geri bildirim: The Artemis of Ephesus: Being Seized by Mamilla Envy and Being Turned into a Data Breast of the Virtual Lord — Işık Barış Fidaner – Žižekian Analysis

  20. Geri bildirim: Eşitlik Talebi Eşitlikten Kaçıştır — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  21. Geri bildirim: Güden Beyan: Duvarış ve İlanihaye — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  22. Geri bildirim: Büyükolizm: Baştan alalım ama bu kez daha duygulu olsun — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  23. Geri bildirim: The Demand for Equality is an Escape from Equality — Işık Barış Fidaner – Žižekian Analysis

  24. Geri bildirim: Umman ummamdır — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  25. Geri bildirim: Yerçek — Rammstein | YERSİZ ŞEYLER

  26. Geri bildirim: Sen muhteşem bir detaysın! Biberli öz-deşim oley! — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER

  27. Geri bildirim: Bölüm 1: Hiperego Çağında Biricik Dünyamıza Tutunabilmek | YERSİZ ŞEYLER

  28. Geri bildirim: Ekhona — özel sayfa | YERSİZ ŞEYLER

  29. Geri bildirim: Geçenek bilinçdışıdır: Neden tarihin dışına düştük? — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER