Ben De: Kadınlar Erkekler İçin Feda Olmayı Reddediyor — Işık Barış Fidaner

Batıda geçtiğimiz yıllarda başlayan Ben De (Me Too) hareketinin Türkiye’ye yansıdığı bu günlerde, Slavoj Žižek’in bu hareket hakkında yazdıklarını hatırlayalım: “Çığır açan bir değişimden azı değildir bu, büyük bir uyanıştır, eşitlik tarihinde yeni bir dönemdir. Binlerce yıl boyunca cinsiyetler arası ilişkiler düzenlenmiş ve ayarlanmıştı; bunların hepsi şimdi sorgulanmakta ve boşa düşmektedir.” (Güpegündüz Hırsız Gibi) Ben De hareketi ile sorgulanan binlerce yıllık düzenleme, yetkilenme rolünü erkeğe, bedenlenme rolünü kadına tayin eden standart toplumsal cinsiyet rejimidir [1].

Yetkilenme rolünün erkeğe tayin edilmesi, kadının iradesini erkeğin iradesine tabi kılar. Böylece (1) simgesel düzen eril ve ataerkil olur, (2) dildeki keyfiyetten kaynaklanan genel yetkilenme krizi ‘erkeklik krizi’ biçimine bürünür [2]. Bedenlenme rolünün kadına tayin edilmesi ise (1) hayal (imgesel) ile gerçek arasındaki temel ruhsal çelişkiyi cisimleştirme rolünü kadının üzerine yükler, (2) bu çelişkinin rahatsız ediciliği nedeniyle kadının varlığını bastırır [3].

Ben De hareketi kadının bastırılan varlığının geri dönüşüdür ve bu hareket ile ifşa edilen hakikat, eril simgesel düzenin kimlik taslamadan (imposture) ibaret olduğudur [4]. Psikanalizde ilksel baba adıyla geçen ‘Erkek Adam’ boş bir hayaldir. Ataerkil simgesel düzeni esas teşkil eden süreç, libidinal yükünü kadınların çektiği bir keyif fazlası (artık-keyif, surplus-enjoyment) sömürüsüdür. Bu süreç, kapitalist sistemde meta fetişizmini besleyen reklam ve düşlemlerin ardında saklanan değer fazlası (artık-değer, surplus-value) sömürüsü ile benzeşiktir.

Eril simgesel düzende gerçeklik erkeklerin yetkilenmeleri yoluyla teşkil edilir. Simgesel anlamda yetkilenmenin gerçekleşmesi için mutlaka bir parça hakikatin feda edilmesi (sacrifice) gerekir, yani Freudcu anlamda bastırılarak kolektif bilinçten kovulması gerekir. Gerçeklik uğrunda feda edilen bu hakikat parçasına ben ‘sahi sahilik’ adını verdim [5]. ‘Feda’ kavramını kullanarak keyif fazlası sömürüsünü bir tür feda veya kurban ayinine benzetiyorum. Bu konudaki referansım, kapitalizmde ve arzuda fedanın teşkil edici önemini vurgulayan McGowan ile Boothby’dir [6].

Ben De hareketinin sorguladığı standart toplumsal cinsiyet rejimi tablosuna göre, erkek yetkilenmesi yoluyla fedanın üzerine basarak yükselen konumdadır, kadın ise bedenleyişi yoluyla feda edilerek bastırılan kurban konumundadır. Kadın ile özdeşim kuran Ben De hareketi bir yandan bu tablodaki ezen erkek konumunu tereddütsüz reddeder ve ‘tamamlık taslama’ olduğunu ifşa eder [7]; öte yandan aynı hareket yine aynı tablodaki feda edilen kadın konumu ile çift-değerli (ambivalent) bir ilişki içine girer. Bir yandan tek tek kadınların kurban konumuna düşme olgusunun kabul ettirilmesi gerekmektedir, öte yandan kurban olma konumunun ve ona yol açan bedenlenme rolünün genel olarak reddedilmesiyle eril simgesel düzene yaslanmadan yetkilenebilmek için yeni yollar açılması gerekmektedir [8]. Bu noktada toplumsal feda ayininin büyüsünü bozma gereksinimi ortaya çıkar, yani fedanın kendisi feda edilmelidir [9].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Fallus’un Katedilmesi”

[2] Bkz “‘Erkeklik Krizi’ Genel Yetkilenme Krizinin Tezahürüdür”

[3] Bkz “Beyond the Sexual ‘Relationship'”

[4] Bkz “Eril kimlik taslama (imposture) ile dişil kılık değiştirme (masquerade)” Jennifer Friedlander

[5] Bkz “Sahi Sahiliğin Anlamsız İmletimi”

[6] Todd McGowan: “Toplumlar fedalar verirler çünkü değerin kaynağı kayıptır.” (Kapitalizm ve Arzu) Richard Boothby: “Feda tam olarak arzunun matrisini teşkil etmeye hizmet eder.” (Filozof Olarak Freud)

[7] Bkz “İmgesel Yabancılaşma (Tamlık Taslama) ile Simgesel Yabancılaşma (Tamamlık Taslama)”

[8] Bkz “Fetişlerin Simgesel Yetkilenmesi ile Semptomların Gerçek Yetkilenmesi”

[9] Cana Bostan: “kitlesel bir ifşa hareketine katılmanın bir sebebi de, kurbanlaştırılmadan başına gelenin bilgisini oluşturma kabiliyeti kazanmakla ilgili. Bastırılan bir geçmişe, mağduriyetini kutsallaştırmadan, bedenini ve hafızanı yeniden bir travma bölgesine dönüştürmeden işaret etmenin bir yolu bu. (…) Kadınlığı, tacize uğramışlıkla eşitleyen mekanizmayı işlemez kılmalıyız. Tüm geçmişimiz bir hayatta kalma serüvenine indirgenemez.” (Kitleselleşen İfşanın Dramaturjisi) Fedanın feda edilmesi konusunda bkz “Onarım Arzusu ile Bozunum Arzusu”

2 Comments

Filed under şey

2 responses to “Ben De: Kadınlar Erkekler İçin Feda Olmayı Reddediyor — Işık Barış Fidaner

  1. Pingback: Entropiyi Sahnelemek — derleme | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: “Keyfine bak, aşılıyım” maskelerinin dinamistik incelemesi — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER