Monthly Archives: April 2021

Mecaz Hakikatin Köprüsüdür, Mecaz-ı Mürsel Sahiliğin Elçisidir — Işık Barış Fidaner

Tasavvufla özdeşleşmiş anonim bir söz var: Mecaz hakikatin köprüsüdür (el-mecazu kantaratu’l-hakîka). Burada mecaz ile kastedilen metafordur; yani dar anlamıyla benzetme, geniş anlamıyla bir kelimenin alışılmadık bir rol üstlenmesidir. Örnek: “Aşk güneşte gülen bir çakıl taşıdır.” (Lacan, Écrits) Metafor yoluyla bir simgede birden çok anlamı yoğunlaştırabilirsiniz; aynı mekanizma rüyalarda da işler (Freud: Verdichtung, condensation). Bu simge Tanrı, İnsan, Sevgi, Çakıl Taşı veya başka herhangi bir şey olabilir. Böylece kendi hakikatinizi üretmiş olursunuz. Mecaz hakikaten köprüdür: Dilde yeni geçitler açarak kendi seçtiğiniz simgelerle işaretlemenizi sağlar.

Continue reading

1 Comment

Filed under şey

Rektör Ataması ve Lacan’da Dört Söylem — Işık Barış Fidaner

Lacan’ın en temel kavramlarından biri “imleyen”dir (Fidaner, 2020, 6 Temmuz). İmleyen sözdür, söylenen bir şeydir. “İmleyeni kim kime söylüyor?” sorusunu sorduğumuzda “muhatap” kavramına ulaşırız. İmleyenin muhatabı veya sözcüsü olan fail, Lacan’da “Öteki” adıyla anılır (Fidaner, 2020, 19 Eylül). Her birimiz Öteki ile imleyen alışverişini sürdürürüz, böylece imleyenler bizim aracılığımızla Simgesel Düzeni teşkil ederler. İmleyenler aynı “mem”ler gibi onları birbirlerine ileten insanlar aracılığıyla kendi kendilerini çoğaltan enformasyon parçalarıdır (Dawkins, 1976) ki mem kavramının kaynağı Leo Tolstoy’a kadar gider (Žižek, 2020, 18 Mart). Fakat memlerden farklı olarak imleyenler kendi aralarında bir hiyerarşi kurarak Simgesel Düzeni teşkil ederler: İmleyenlerden özel bir tanesi söylemlerin merkezine oturur ve bilgiyi kendi hizmetine sokar. “Esas-İmleyen” adı verilen bu özel imleyenin hangi imleyen olacağı, tarihsel ve konjonktürel koşullara bağlı olarak değişir. Simgesel Düzenin temellerini sarsan bu belirleyici değişikliğin kararlaştırılması siyasetin konusudur. Her siyaset kendi düşüncesinin dayandığı Esas-İmleyeni bayraklaştırarak toplumsal etkisini artırmaya çabalar. Bir Esas-İmleyenin etkisini artırıp siyasal egemenlik kurması toplumsal bilgiyi kendi hizmetine sokması ile anlaşılır. “Bilgi” derken geri kalan imleyenlerden oluşan “imletim zinciri”ni kastediyoruz. Lacan, Esas-İmleyen ve bilgiyi sırasıyla S1 ve S2 ile simgeler. Bu yazıda Boğaziçi Üniversitesine yapılan son rektör ataması vesilesiyle Lacan’ın dört söylemini tek tek ele alacağız (Lacan ve Grigg, 2007; Verhaeghe, 1995).

Yazının tamamını Kimera’da okuyabilirsiniz.

1 Comment

Filed under şey

İmgesel Žižek, Simgesel Žižek, Gerçek Žižek, En Başa Dön… — Işık Barış Fidaner

ziztri

“Žižek’i katetme” [1] davetine yanıt veren Evren İnançoğlu Žižek’in eninde sonunda ortadan kalkacak bir kaybolan aracı olduğu fikrini önerdi [2]. Žižek’e dair bu görüş Žižek’in kendi sahici efendi fikri ile tutarlıdır. Žižek’e göre sahici efendi insanlara ne yapacaklarını söylemek yerine onları kendi özgürlüklerine doğru iter.

Bir Efendi sizi kendi kendinize iade eden bir kaybolan aracıdır, o sizi özgürlüğünüzün uçurumuna bırakır: Sahi bir liderin sözlerini dinlediğimiz zaman ne istediğimizi keşfederiz (belki de bilmeden hep-zaten ne istediğimzi keşfederiz). (Kendini Tutamayan Boşluk)

Bu görüşe katılıyorum ama Žižek’in kayboluş niteliğini sonraki yeniden belirmeleri ile karmaştırmak (complicate) istiyorum. Bir post-Žižek (Žižek sonrası) düşünce manzarası oluşacağından eminim ama bu durum Žižek’in mecazi son “ölümü” ile olmayacaktır; daha ziyade o çeşitli biçimler altında yeniden belirmeye devam edecektir, “undead” bir nitelik sergileyerek aynı farkı ebediyen tekrar edecektir. Böyle bir devre Žižekçi öznenin evriminde tespit edilebilir [3].

Continue reading

2 Comments

Filed under şey

Mycelium — Jacques Lacan

Freud’da rüya doğanın gördüğü bir rüya değildir, hareket veren bir arketip değildir, dünya için bir matris, ilahi bir rüya veya dünyanın kalbi değildir. Freud rüyayı belli bir düğüm olarak tarif eder, analiz edilen sözel biçimlerden oluşan bir çağrışımlar ağı olarak tarif eder, imlettikleri şeylerden dolayı değil de bir tür eşseslilikten dolayı bu sözel biçimler kesişim kurarlar. Öznenin aklına gelen üç tane fikrin kesişiminde bulunan tek bir kelimeyle karşılaştığınız zaman önemli olan tek şeyin o kelime olduğunu fark edersiniz. Mycelium’un etrafında en çok sayıda ipliği bir araya getiren ve yoğunlaştıran kelimeyi bulduğunuz zaman o kelimenin söz konusu arzunun gizli yerçekimi merkezi olduğunu bilirsiniz. Kısacası bu kelime demin bahsettiğim şeydir, söylemin bir delik oluşturduğu düğüm noktasıdır.

Jacques Lacan 2008 Benim Öğretim

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

Ayrıca bkz.

Mycelium, Sigmund Freud

Mikoriza

1 Comment

Filed under çeviri

Hakikatin Elektrolizi — Işık Barış Fidaner

Söylenen her söz bir hakikat iddiası taşır. Sözü işitenler kendi kendilerine “Bu söz doğru mu yanlış mı?” (right or wrong?) sorusunu sorarak sözdeki hakikat iddiasını test ederler. Bu doğruluk testidir. Aslında bu test eksik ve yanıltıcıdır çünkü doğruluk hakikatin bileşenlerinden bir tanesidir yalnızca. Hakikat iddiasının çoğu zaman gözardı edilen bir bileşeni daha vardır, o da sahiliktir [1]. Sahilik “Bu söz sahi mi fol mu?” (true or false?) sorusu ile test edilir.

Continue reading

3 Comments

Filed under şey

Rast Şaşar Şaşa Rastlar — Işık Barış Fidaner

Doğru ve Yanlış’a Kürtçede Rast ve Şaş deniyor. Bu yazının konusu Rast ve Şaş köklerinin Türkçedeki anlamlarıdır [1].

Türkçede hem Rast’ın hem de Şaş’ın belirsizlikle ilgili anlamlar taşıması şaşırtıcı bir rastlantıdır.

Önce küçük bir oyunla Rast ile Şaş’ı birbirinden ayıralım: Gözlerinizi kapatıp kollarınızı açın. Sonra gözleriniz kapalıyken iki elinizin işaret parmaklarını birbirine yaklaştırarak değdirmeye çalışın. Eğer işaret parmakları birbirine denk gelir ve dokunursa Rast olmuştur, yani parmaklar birbirine rastlamıştır. Yok eğer parmaklar denk gelmezse Şaş olmuştur, yani parmaklar birbirinden şaşmıştır.

Continue reading

1 Comment

Filed under şey

Semptomatik Hakikatin Sahnelenmesi — derleme

Son versiyon: 19 Nisan 2021

Yazılar tek tek linklerden ya da kitabın etiket sayfasından (Semptomatik Hakikatin Sahnelenmesi) okunabilir.

Işık Barış Fidaner

İçindekiler

Doğrusu, Sahiliğin Eksikliğini Hissediyoruz (Fidaner, Ayanoğlu)

Ormanlardan Hemen Önceki Gece: Yabancı ile Ayrı

Düşlemsel Gerçekliğin Anlatımı ile Semptomatik Hakikatin Sahnelenmesi

Lacan’da Cinsiyetlenme Formülleri

Lacan’ın Arzu Şeması

Jameson’da Evrensel Ordu ile Psikanalitik Yerleştirme Bürosu: Efendi ile Analist

Yuva-havuç peşinde koşan tavşan ile ev-semptomu dinleyen kaplumbağa

Diğer kitaplar

Leave a comment

Filed under kitap

Jameson’da Evrensel Ordu ile Psikanalitik Yerleştirme Bürosu: Efendi ile Analist — Işık Barış Fidaner

Fredric Jameson Bir Amerika Ütopyası (2016) denemesinde altyapı ile üstyapı arasındaki temel ayrıma dayanan ütopik bir vizyon önerir: Altyapı yurttaşların emek-zamanlarının tahsis edilmesiyle toplumsal gerekliliklerin örgütlenmesini belirtir, üstyapı ise yurttaşların serbest zamanlarında keyfini çıkardıkları kültürel faaliyetleri belirtir [1]. Jameson’ın ütopik toplumunda iki elzem kurum hayatın bu iki veçhesini idare eder: Evrensel Ordu’nun işlevi altyapıyı oluşturmaktır, Psikanalitik Yerleştirme Bürosu’nun (PYB) işlevi ise üstyapıyı örgütlemektir.

Continue reading

2 Comments

Filed under şey

Düşlemsel Gerçekliğin Anlatımı ile Semptomatik Hakikatin Sahnelenmesi — Işık Barış Fidaner

Anlatı bileşimsel öğeleri bir zaman akışı içinde sentezleyerek bir gerçeklik inşa eder [1]. Sentetik anlatı inşasının karşıtı yapı bozumu değil, hakikatin sahnelenmesidir. Gerçekliğin anlatımı ile hakikatin sahnelenmesi cinsel anlamda eril ve dişil yaratıcı süreçler olarak ilişkilenir [2]. Eril anlatının zamandaki ilerleyişi mühim bir hakikatin dışarılması (dışlanarak içerilmesi) temelindedir [3]; erkek bilmezlik tutkusuyla hakikati sansürler ve bastırır. Dişil sahneleme dışarılan hakikati açığa çıkararak gerçekliğin eril ilerleyişini boşa düşürür ve böylece histerik/tarihsel (hysterical/historical) bir iz bırakır. Hakikatin sahnelenmesiyle bırakılan bu tarihsel iz (psik)analizin işlevini de teşkil eder.

Continue reading

2 Comments

Filed under şey

Echology — compilation

Final version: 13 April 2021

The texts can be read from the individual links.

Işık Barış Fidaner

Contents

Three Prisoners and Four Discourses

Three Passions Questionnaire

Three Lacanian True Choices

Imaginary Žižek, Symbolic Žižek, Real Žižek, and Back…

Echology, Echosystems, Echocide

The Authority-Body Complex

Lacan’s Torus is the 3D Spatial Approximation of the Combinatorial Unworld

Social media and the three registers

Other books

Leave a comment

Filed under kitap