Düşlemsel Gerçekliğin Anlatımı ile Semptomatik Hakikatin Sahnelenmesi — Işık Barış Fidaner

Anlatı bileşimsel öğeleri bir zaman akışı içinde sentezleyerek bir gerçeklik inşa eder [1]. Sentetik anlatı inşasının karşıtı yapı bozumu değil, hakikatin sahnelenmesidir. Gerçekliğin anlatımı ile hakikatin sahnelenmesi cinsel anlamda eril ve dişil yaratıcı süreçler olarak ilişkilenir [2]. Eril anlatının zamandaki ilerleyişi mühim bir hakikatin dışarılması (dışlanarak içerilmesi) temelindedir [3]; erkek bilmezlik tutkusuyla hakikati sansürler ve bastırır. Dişil sahneleme dışarılan hakikati açığa çıkararak gerçekliğin eril ilerleyişini boşa düşürür ve böylece histerik/tarihsel (hysterical/historical) bir iz bırakır. Hakikatin sahnelenmesiyle bırakılan bu tarihsel iz (psik)analizin işlevini de teşkil eder.

Gerçekliğin zamansal sentezi her zaman belli bir enerji korunumuna yaslanır. Anlatılan ilerleyiş nihai olarak bir enerji özünün hikayesini anlatır; mesela ekonomik büyüme finansal sermayenin hikayesini anlatır, kişisel gelişim insan sermayesinin hikayesini anlatır. ‘Hayat’ kelimesi bu enerji özünü adlandırır. O halde enerjinin anlatısal ilerleyişinin dışardığı hakikat de enerji kaybı, ‘ölüm’ ve ‘entropi’dir. Bireysel hayatlarımızın nihayetinde türün cinsel üreyişi için feda edilmeleri olgusudur [4].

Analiz hakikati sahnelediği zaman, gerçekliğin zamansal sentezindeki anlatısal ilerleyişi kesintiye uğratan tarihsel bir iz bırakır. Entropinin sahnelenmesi enerji özünün heyecan veren öyküsünü kesintiye uğratır. Analiz sentezlenmekte olan korunum (conservation) düşlemini kırar ve onun yerine bir konuşma (conversation) başlatır, çünkü enerjinin dönüşümü (conversion) düzgün işlemiyordur. Analiz başka konversiyonlara odaklanır, din değiştirme veya semptom anlamında [5]. Bunların ikisi de bilinçli iradeyi aşar ama farklı yollardan.

Önce din değiştirmeye bakalım: Tanrı kişinin özgür iradesini aşan olgular sahasını belirtmenin alışıldık bir yoludur, eril anlatısal gerçekliği yetkilendirmenin bir yoludur. Ama esas olarak henüz belli bir faydaya hizmet etmeyen saf bir amaçlılığın formel statüsüne atıf yapar. Tanrı salt amaçlı olma amacına atıf yapar. Modernlik bu soyut formel amaç atfına tutunur ve Tanrı’nın dini içeriğini defeder. Modernlik böylece olguların anlatısal gerçekliğini özgür iradenin içkinliğine yaslanarak inşa etmeye cüret eder. Öte yandan, postmodernlik modern gerçekliğin sentetik yaratımına işaret eder ve onun yapısını bozup onu yeniden inşa etmeye cüret eder. Felsefi sistemlerin öyküsü budur.

Psikanaliz kendisini hem din hem de felsefeden ayırarak kişinin bilinçli iradesini aşan bir başka olgular sahası açar: Arzuların bilinçdışı sahasını açar. Bu da semptomun konversiyonudur. Psikanaliz bize insan arzusunun arızalarla belli bir ilintisi olduğunu öğretir: Parapraksisler, dil sürçmeleri, şakalar, rüyalar, semptomlar. Bu keşif felsefi sistemleri obsesyonel düşlemlere indirgeyerek felsefeden daha hakikatli yeni bir saha açar. Burası irade-sistemi bozan arzu-arızanın sahasıdır [6]. İrade-sistem düşlemsel gerçekliğin anlatımını işaretlerken arzu-arıza semptomatik hakikatin sahnelenmesini işaretler.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “The Paradox of the Phallus”

[2] Bunun böyle olmasının sebebi standart toplumsal cinsiyet rejiminin gerçekliğin yetkilenmesini erkeklere ve hakikatin bedenlenmesini kadınlara tayin etmesidir. Bkz “Fallus’un Katedilmesi”

[3] Bkz “Yuva-havuç peşinde koşan tavşan ile ev-semptomu dinleyen kaplumbağa”

[4] Bkz “Hep Sonradan: Entropi ve Feda”

[5] Bkz Jamieson Webster’ın kitabı: Conversion Disorder (2018)

[6] Bkz “Hayat, Felsefe, Psikanaliz”

2 Comments

Filed under şey

2 responses to “Düşlemsel Gerçekliğin Anlatımı ile Semptomatik Hakikatin Sahnelenmesi — Işık Barış Fidaner

  1. Pingback: Narration of Fantasmatic Reality and Staging of Symptomatic Truth — Işık Barış Fidaner – Žižekian Analysis

  2. Pingback: Semptomatik Hakikatin Sahnelenmesi — derleme | YERSİZ ŞEYLER