Jameson’da Evrensel Ordu ile Psikanalitik Yerleştirme Bürosu: Efendi ile Analist — Işık Barış Fidaner

Fredric Jameson Bir Amerika Ütopyası (2016) denemesinde altyapı ile üstyapı arasındaki temel ayrıma dayanan ütopik bir vizyon önerir: Altyapı yurttaşların emek-zamanlarının tahsis edilmesiyle toplumsal gerekliliklerin örgütlenmesini belirtir, üstyapı ise yurttaşların serbest zamanlarında keyfini çıkardıkları kültürel faaliyetleri belirtir [1]. Jameson’ın ütopik toplumunda iki elzem kurum hayatın bu iki veçhesini idare eder: Evrensel Ordu’nun işlevi altyapıyı oluşturmaktır, Psikanalitik Yerleştirme Bürosu’nun (PYB) işlevi ise üstyapıyı örgütlemektir.

Slavoj Žižek Kendini Tutamayan Boşluk (2017) kitabında Lacan’ın dört söylemini kapitalizm ile anti-kapitalizm arasında bölüştürmeyi önermiştir:

eğer kapitalizme karakterini veren, Histeri ve Üniversite söylemlerinin paralaksı ise, o zaman kapitalizme direnişe karakterini veren, Efendi ile Analist’in karşıt ekseni midir?

Žižek’in önerdiği anti-kapitalist söylem ikilisi Jameson’ın iki kurumuna kusursuzca tekabül eder: Evrensel Ordu Efendi söylemini örnekler, PYB ise analitik söylemi örnekler. Yani Jameson’ın ütopyası pratikte Efendi ile (psik)analist arasındaki işbirliğini sahneler [2].

jamesontr
İki söylemde de sol-üstteki öğe faili belirtir, sağ-alttaki öğe ise ürünü belirtir. Bu iki söylem S1 ile objet a yoluyla etkileşim kurar, bunların her birisi bir söylemin ürünü ve öbür söylemin failidir. Efendi’nin nihai işlevi yurttaşların arzu ve keyfiyetini (a) şekillendirmektir, sonra bu keyfiyet analizi besler. Analizin nihai işlevi ise Esas-İmleyenleri (S1) üretmektir, sonra bu S1 Efendi’yi besler.

İki söylemde de sol-alttaki öğe söylemin hakikatini belirtir. Ordu’nun hakikati nedir? Jameson’ın ütopyasında “devlet muazzam bir grup terapisine dönüşerek sönümlenir.” Bu muazzam grup terapisi Efendi söyleminin hakikati olan bölünmüş öznenin ($) yerini işgal eder. PYB’nin hakikati nedir? Jameson’a göre PYB “tahayyüle sığmayacak kadar karmaşık bilgisayar sistemleriyle birlikte hem tüm istihdam biçimlerini hem de her tür kişisel ve kolektif terapileri idare edecek ve örgütleyecektir.” Bu tahayyüle sığmayacak kadar karmaşık bilgisayar sistemleri analitik söylemin hakikati olan bilginin (S2) yerini işgal eder.

Denemenin başlarında Jameson şu üç terime dördüncü terimi eklemeyi dener: Evrensel, Tikel, Tekil.

jamesontr2

Jameson’ın “geçici” önerisi dördüncü terimin “düpedüz standartlaşma olarak not düşülmesi”dir. Jameson’ın “Standart”ının söylenmeyen hakikati “Jenerik”tir:

jamesontr3

Jameson’ın ütopyasındaki “standart” kurumlar olan Evrensel Ordu ile Psikanalitik Yerleştirme Bürosu “geçici bir öneridir”. Aslında bu “standart” ütopya Efendi söylemi ile analitik söylemin “jenerik” yapılarını sahnelemektedir.

(İngilizcesi)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bunlar temelde Lüzum ve Keyfiyettir, bkz “Lüzum ve Keyfiyet”

[2] Kapitalist eksende yer alan Üniversite söylemi ile histeri söylemi ise McKenzie Wark’ın vektörelci sınıfı ile hacker sınıfına tekabül eder, bkz “Esas hackerlar histeriklerdir”

2 Comments

Filed under şey

2 responses to “Jameson’da Evrensel Ordu ile Psikanalitik Yerleştirme Bürosu: Efendi ile Analist — Işık Barış Fidaner

  1. Pingback: Semptomatik Hakikatin Sahnelenmesi — derleme | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Jameson’s Universal Army and Psychoanalytic Placement Bureau: Master and Analyst — Işık Barış Fidaner – Žižekian Analysis