Sinthome olarak Terrabayt — Işık Barış Fidaner

Lacan’ın öğretisinin geç döneminde ‘semptom’ kavramının yerine ‘sinthome’ kavramını geçirerek paradigma değişikliği yaptığı ve psikanalitik kavrayışı ‘güncellediği’ anlatılır.

Semptom kavramı klasik anlamda Freudcudur ve bilinçdışı arzuları imleyenler yoluyla dinlemek ve yorumlamak ile ilgilidir. Freudcu yoğunlaştırma ve yerdeğiştirmeye tekabül eden dilsel mecaz ve mecaz-ı mürsel mekanizmaları yoluyla semptom deşifre edilir [1]. Lacan’a göre semptom “gerçek’ten gelen” ve “yanlış giden” bir şeyi adlandırır ve analiz edilecek dilsel bilinçdışı oluşumu teşkil eder.

Sinthome ise geç Lacancı bir kavramdır ve daha farklı bir paradigma sunar: Artık bilinçdışı arzuların yorumlanması ve analizi yerine konuşan varlık anlamındaki ‘parlêtre’ ile ona zemin oluşturan anlamsal keyfiyeti belirten ‘jouis-sense’ten (enjoy-meant) söz edilir. Sinthome paradigmasını anlatmak için başvurulan bu iki terimin de kelime oyunu olması tesadüf değildir.

Freudcu semptom kavramı kelime oyunlarını deşifre ederek onların oluşumunda gizlenen bilinçdışı arzuları ortaya çıkarmaya yönelikti. Lacancı sinthome kavramında ise semptomatik deşifre ‘doğal sınırlarına’ ulaşır: Sinthome çözülemez yoksa konuşan varlık parçalanacaktır.

Sinthome Freud’un ‘rüya göbeği’ adını verdiği analiz edilemez sınır noktasını adlandırır. Denebilir ki Lacancılığa özgü sinthome paradigmasında Freudcu semptomu yorumlama görevi terk edilmiş ve kelime oyunlarının bedenlendirdiği anlamsal keyfiyete adeta teslim olunmuştur.

Bu paradigma değişikliğinde büyük bir ironi vardır: Freudcular semptom paradigmasına uyarak Freud’un metnini amansızca yorum ve analize tabi tutarken, Lacancılar sinthome paradigmasına uyarak Lacan’ın yaptığı kelime oyunlarına adeta teslim olurlar.

Semptomun deşifresi Ötekinin eksikliği S(Ⱥ)’nın açtığı patikalarda objet a‘yı takip ederek ilerleme kaydedebilir. Sinthome ise yoruma ve analize kapalı olduğu ölçüde bir Esas-İmleyen S1 rolü oynar. Semptom analizin ufkunda sahilik alanını açık tutan yersiz ve gerçek bir istisnadır, sinthome ise konuşan varlık için bir tür sığınak veya yuva (sint-‘home’) olan simgesel bir istisnadır [2].

Semptom’dan sinthome’a doğru yapılan paradigma değişikliği, Freudcu deşifrenin açık denizlerinde pusulasız kalan psikanalizin Lacancı kelime oyunu limanlarına sığınarak kolaya kaçması demektir. Psikanalizin gerçek anlamda ilerleme kaydetmesi isteniyorsa bu ‘güncelleme’ geri çevrilmelidir ve sinthome’a teslimiyetten semptom’un yorumlanmasına geri dönülmelidir [3].

Gelelim bu yazının vesilesine. Terrabayt uzamsal ile bileşimsel boyutların dolaşıklığını belirten bir kelime oyunu ve sinthome’dur [4]. Ve aynı Lacancı kelime oyunları gibi anlamsal keyfiyetin sığınabileceği bir liman ve yuva olmaya soyunmuş bir medya girişimidir [5]. Eğer yorumlanamaz ve analiz edilemez sayılan Lacancı kelime oyunlarıyla aynı kaderi paylaşırsa fırsatçı medya ekolojisine adapte olmuş bir ego inşası olmaya indirgenecektir [6]. Bunun tek alternatifi ise fol yuva (sint-‘home’) iddiasının terk edilmesi ve semptom’un yersiz gerçekliğini yorumlama işine yani analize geri dönülmesidir [7].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Mecaz Hakikatin Köprüsüdür, Mecaz-ı Mürsel Sahiliğin Elçisidir”

[2] Bkz “Simgesel İstisna ile Gerçek İstisna”

[3] Bu yönde bir örnek Gabriel Tupinambá’nın The Desire of Psychoanalysis [Psikanaliz Arzusu] (2021) kitabıdır.

[4] Bkz “Terrabayt ve Kum Tanesi Olmak”

[5] Bkz “Yuva Adam Vakası: “Yuva” Adına Semptomu İptal Etme Girişimi”, “Yuva-havuç peşinde koşan tavşan ile ev-semptomu dinleyen kaplumbağa”

[6] “Ben böyle uygun gördüm” böyle bir yönelimin ifadesidir: “Fırsatçı Medya Ekolojisinde Emsal Vaka: “Ben böyle uygun gördüm””; ayrıca bkz bu yolun sonu.

[7] Burada fol yuva hem ‘false home’ hem de harfiyen folluk yani tavukları yumurtlatmak için onlara hazırlanmış yer anlamındadır. Bkz “Çevirmenler, False’a Yanlış demeyelim, Fol diyelim”

Diğer kaynaklar: (1), (2), (3).

4 Comments

Filed under şey