Bir Soruyu Cevaplamak: Talep ve Arzu — Işık Barış Fidaner

Gelin Lacan’da talep ve arzu düzeylerini basitçe birbirinden ayırt edelim [1]. Her soru bir cevap alma talebidir, sorulduğu zaman iki şekilde karşılanabilir:

1) Soruya cevap verilir.
2) Soruya cevap verilmez.

Bu iki karşılık ihtimali birbirlerinin basit yadsımasıdır ve talep düzeyindedir. Ama bir soruya karşılık vermenin daha incelikli yolları da vardır. Bir de şu ihtimalleri düşünün:

3) Soruya cevap verilmiş gibi yapılır, aslında cevap verilmez.
4) Soruya cevap verilmemiş gibi yapılır, aslında cevap verilir.

Bunlar artık birinci dereceden basit yadsıma değildir, ikinci dereceden yadsımadır, yani yadsımanın yadsınmasıdır. Asıl durumun görünen durumdan ayırt edilmesi, arzu düzeyinin talep düzeyinden ayırt edilmesidir. Arzu sahiliklerin işlediği düzeydir, talep doğrulukların işlediği niyet düzeyidir [2]. Dolayısıyla bu son iki karşılık şeklini şöyle tarif edebiliriz:

3) Talep karşılanır, arzu karşılanmaz.
4) Talep karşılanmaz, arzu karşılanır.

Bu tarif hem soru tarafında hem cevap tarafında talep ve arzu düzeylerini birbirinden ayırır. Talep düzeyinde sorunun cevaplanması ile arzu düzeyinde sorunun cevaplanması aynı anda işleyen iki koşut düzeyi oluşturur (bkz [1]). Bu ikisi sırasıyla bilinç ile bilinçdışına, simgesel ile gerçeğe tekabül eder: Konuşmalarımızda bilinçli talepler düzeyinde simgeleri ve imleyenleri mübadele ederiz, aslında bilinçdışı arzular düzeyinde düşlemsel gerçekliklerimiz birbirine dokunur ve birbirini etkiler.

Birkaç örnek verelim: 3‘ün örneği, sorulara genelgeçer yuvarlak cevaplar vererek asıl istenen bilgiyi saklı tutmak olabilir; talep sözde karşılanır ama arzu boşa düşürülür. 4‘ün örneği, sorulan konuyu bilmezden gelirken laf arasında veya olumsuz kip altında örtük olarak tehdit etmek olabilir; talep güya karşılıksız kalmıştır ama arzu düzeyinde bir sarsılma yaşanmıştır.

Hem 3 hem 4 sayılabilecek daha genel bir örnek, sorulara gizemli cevaplar vererek aranan bilginin yokluğunun telafi edilmesidir; böylece talep hem karşılanır hem karşılanmaz, arzu hem karşılanır hem karşılanmaz. Ne arzu ne de talep düzeyi kendi başına kavranır, sadece iki koşut düzey arasında ayrım yapılması kolaylaştırılır.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Arzu Şeması’nda alt düzey talep, üst düzey arzudur. Bkz “Lacan’ın Arzu Şeması”, “Lacancı Torusta Talep ve Arzu”, “Merkezi Boşluk Etrafında Arzunun Kesişimsel Alanı”

[2] Bkz “Hakikatin Elektrolizi”, “Doğrusu, Sahiliğin Eksikliğini Hissediyoruz” (Fidaner, Ayanoğlu), Doğru (özel sayfa)

2 Comments

Filed under şey

2 responses to “Bir Soruyu Cevaplamak: Talep ve Arzu — Işık Barış Fidaner

  1. Pingback: Lacan’a giriş | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Hayaletin Hayaleti — derleme | YERSİZ ŞEYLER