Hayal gücü hayaletin hayaletidir — Işık Barış Fidaner

Hayal gücü değerlidir çünkü enerji katan yani işe yarayabilen bir şeydir. Ama kendi başına ayakta kalamaz çünkü onu güdüleyen asıl etmen altta yatan ruh dalgalanmalarıdır. Bu içsel titreşimlerin hayal gücüne katkı yapmadıkları sürece işe yarar olup olmadıkları bilinemez çünkü her titreşim kendine özgü içkin bir yönelimi taramaktadır. Titreşen dalga darbe almadıkça aynen titreşmeye devam eder, yani hareket ile eylemsizliğin özdeşliğinden oluşur, hareket eden atalettir, yaşayan ölüdür (undead), yani hayalettir. Demek ki hayal gücü, hayaletvari titreşimlerle sürdürülen içsel momentumdan kaynağını alır.

Fiziksel anlamda hayal gücü ile hayaletvari titreşim sırasıyla yeğinlik (intensity) ile genliğe (amplitude) tekabül eder. Yeğinlik ruh dalgasının birim alanda birim zamanda ürettiği pozitif enerjidir. Genlik ise ruh dalgasının ne kadar kabarık olduğudur, kendi yönelimini ne kadar taradığıdır. Nicelik olarak yeğinlik genliğin karesiyle orantılıdır. Ama aralarında nitel bir fark da vardır: Genlikten yeğinliğe geçerken içkin yönelim kaybedilir ve onun yerine aşkın pozitiflik kazanılır.

Dalga genliğinin içkin yönelimi, titreşimin yararlı mı zararlı mı olduğu konusunda uyandırdığı kuşkular nedeniyle tekinsizdir, hayaletvari ve rahatsız edicidir. Onun yerine kazanılan hayal gücünün pozitif yeğinliği, rahatlatan ve enerji veren etkisini aslında aşkınlaşma uğruna feda ettiği içkin titreşimlerin tekinsiz doğasına borçludur. Yeğinlik genliğin taradığı alan olarak genliğin karesiyle orantılıdır. Şöyle diyelim: Hayal gücü hayaletin hayaletidir. Kuantum mekaniğinde yeğinlik bir ihtimaldir, o da kuantum genliğinin karesidir:

ρt(x) = |ψ(x,t)|2

Bu denklemde iki uyumsuz bakış açısının karşı karşıya geldiği görülmeli:

1) ρt(x) ihtimali umudun bakış açısıdır, hayal gücü ile beslenen pozitif aşkın yeğinlik ölçümlerine dayanır. Öte yandan farklı ihtimaller birbirlerini dışlamak zorundadır, hayal gücü münhasır ve hususidir.

2) ψ(x,t) genliği ise kendi yönelimlerini tarayan bir içkinliktir ve umutla ilgisi yoktur. Hatta hayaletvari genliklerin umut ve ihtimaller uğruna hep feda edildikleri göz önüne alınırsa bu içkinliği umutsuzlukla ilişkilendirmek yerinde olacaktır [1]. Öte yandan bu titreşimler ihtimaller gibi birbirlerini dışlamazlar, hayaletlerde hususiyet yoktur, üstdüşüm (superposition) ve dolaşıklık (entanglement) vardır.

Genliklerin yeğinlikler uğruna feda edilmesinin paradigmatik örneği, Tanrı uğruna kurban edilen günah keçisidir, mesela çarmıha gerilen İsa’dır [2]. Güruhtaki insanlar önce ruhlarındaki genlikleri bir günah keçisi etrafında titreştirirler, sonra onu linç ederek hayaletvari tekinsizliği ruhlarından kovarlar. Böylece genliğin karesini alırlar ve umut bağlayabilecekleri yeğin bir ihtimale kavuşurlar.

Hayaletin hayaleti olarak hayal gücünde kişinin kendi hayaleti ile Öteki’nin hayaleti üst üste biner ve birbirini titreştirir. Kendi hayaletimle başkasının hayaletini birbirine karıştırabildiğim ölçüde hayal gücümü yeğinliklerle beslemem mümkün olur [3]. Aşk bunun örneğidir. Fakat sonra ikisi arasındaki yankılaşım şiddetlenir, tekinsiz kabarmalar yüzeye çıkar ve bu iki hayaletin iki ayrı uzayın içkin yönelimlerini taradıkları anlaşılır. O zaman aşkınlık kaybedilir, hayal gücü mutlaklığını kaybeder ve izafileşir. Bu noktada çoğu aşık maşuğunu mutlak yeğinlik ihtimali uğruna feda edecektir, “hayalet!” sinyalini “hayal et!” diye duyacaktır ve bir başka maşuğa yatay geçiş yapacaktır. Oysa bu izafiyete tahammül etmek de mümkündür ve değerlidir. Mutlaklığı kaybedince umut ve ihtimal kaybedilmiş olmaz, hayaletin hayaleti yoluyla yeniden hayal gücüne ulaşmak her zaman mümkündür.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Umut ve Umutsuzluk”

[2] Bu konuda bkz Günah Keçisi (René Girard).

[3] Hayal, gölgenin gölgesidir. Bkz “El Sıkışmadan Yumruk Tokuşturmaya”; Lacan versiyonu: Gerçek, kurgu içinde kurgudur. Platon versiyonu: Sanat, kopyanın kopyasıdır. Platon bunu sanatı değersizleştirmek için söylemişti. Žižek: “Platon’un sanat tehdidi karşısında paniğe kapılmasına şaşmamalı: Lacan’ın Seminer 11’de dediği gibi sanat (kopyanın kopyası) Fikrin ‘doğrudan’ birinci derece kopyaları olan maddi nesnelerle rekabet etmez; daha ziyade duyuüstü Fikrin kendisiyle rekabet eder.” (Hiçten Az)

2 Comments

Filed under şey

2 responses to “Hayal gücü hayaletin hayaletidir — Işık Barış Fidaner

  1. Pingback: Hayaletin Hayaleti — derleme | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Başka(sı)nın hayali ve Fallokristal — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER