Aşının Koruması ve Bilimsel Yaklaşım — Işık Barış Fidaner

Aşılama konusunda Doğruluk kavramının bilimsel yaklaşımla ilgili yarattığı sorun Sahilik kavramıyla aşılabilir [1]. En basit cümleyle başlayalım:

“Aşı olmak doğrudur.”

Bu cümle aşı konusunda bilgi vermiyor, muhatabını aşı olmaya ikna etmeye çalışıyor. Bu cümleyi kurduktan sonra istediğiniz kadar gerekçe sayarak destekleyin, yaptığınız şey bilgilendirme değil, ikna çalışmasıdır, yani ideolojik propagandanın tıbbi eşdeğeridir. Bu da aşılamanın sorumluluğunun üstlenilmesi konusunda sorun yaratır. Hem “aşı olacaksınız, doğru olan budur” diye başka insanlar adına karar verip, hem de kağıt imzalatarak bu eylemin sorumluluğunu şahsen yüklenmelerini bekleyemezsiniz. Sorumluluk üstlenecek kişiye önce bilimsel bilgi verilmesi gerekir. Bilimsel bilgi paylaşımı da ikna çalışmasından temelde farklı bir şeydir. Bilimi temel alıyorsanız “Aşı olmak doğrudur çünkü…” diye lafa giremezsiniz. O zaman gelin bu cümleyi biraz değiştirelim:

“Aşının koruduğu doğrudur.”

Cümle böyle kurulduğu zaman ikna çalışmasından uzaklaşmış ve bilgi paylaşımına yaklaşmış olur. Doğru-Yanlış gerilimi, önceki cümledeki “illa aşı olacaksın, yok hayatta olmam” şeklindeki inatlaşmadan çıkarak “aşının koruduğu biliniyor, ama ya zarar verirse” eksenine geçer. Böylece aşının bilinen koruyucu etkisinin büyüklüğü ile bilinmeyen risklerinin küçüklüğü arasındaki uçurum sergilenebilir; aslında salgından korkmak gerekirken aşıdan korkmanın gülünç olduğu gösterilebilir. Fakat bu cümle de tam anlamıyla bilimsel değildir, çünkü Doğru kavramı önceki cümledeki ideolojik yankıları barındırmaya devam eder. Aşı olmayı reddettikten sonra koronavirüs kapıp hayatını kaybeden insanların ölüm haberlerinde bu ideolojik yankı hissedilebilir: “Aşı olsaydı korunurdu” nesnel görünümlü bilgisinin ardında “İşte aşı olmazsa böyle olur” ahlaki yargısı saklanmıştır. Bu cümlenin asıl kusuru, aşının koruduğu gerçeğine odaklanmak yerine o gerçeğin ideolojik olarak benimsenip yayılmasına odaklanmış olmasıdır. Açılımı şöyledir: “Aşının koruduğunu söylemek doğrudur.” Aşının koruduğunu benimseyip söyleyenler doğru yolu seçmiş haklı insanlardır, Tanrı onların önünü açacaktır, vb. Söylemlerimizi bu ideolojik yankılardan arındırıp sahiden bilimsel kılmak istiyorsak Doğru kavramının yerine Sahi kavramını geçirmeliyiz:

“Aşı sahiden koruyor.”

Cümle bu şekilde kurulursa bilimsel bir konuşma mümkün olabilir. Bu cümlede açık veya gizli hiçbir ideolojik ikna çalışması bulunmuyor. Önceki cümleler Doğru-Yanlış karşıtlığına dayandığı için aşısız kalmak gaflet ve tehdit, aşının kendisi ise bir ideal ve kurtarıcı olarak algılanıyordu. “Sahiden koruyor” dediğimizde ise konuşmayı bu gereksiz ideolojik yüklerden arındırmış oluyoruz. Doğruluk kavramında “Seni Tanrı’nın doğru yoluna davet ediyorum” gibi güçlü bir ideolojik çağrı duyulur, Sahilik kavramında ise “Seni aldatmıyorum, sahiden böyle, bana güvenebilirsin” gibi daha mütevazı bir tanıklık ifadesi duyulur. Bu tevazu muhatabı kendi sorumluluğunu almaya davet eder. Aşı gibi bilimsel konuların ele alınmasında Sahilik kavramı Doğruluk kavramından daha elverişlidir [2].

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Doğrusu, Sahiliğin Eksikliğini Hissediyoruz” (Fidaner, Ayanoğlu), Doğru (özel sayfa)

3 Comments

Filed under şey

3 responses to “Aşının Koruması ve Bilimsel Yaklaşım — Işık Barış Fidaner

  1. Pingback: Hayaletin Hayaleti — derleme | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Doğru — özel sayfa | YERSİZ ŞEYLER

  3. Pingback: Koronavirüsü Kapsayarak Aşı — Işık Barış Fidaner | YERSİZ ŞEYLER