Sağlıklı sağduyunun okullu mantığı horgörmesi üzerine — G. W. F. Hegel

Bilimin başlangıcını oluşturduğunu belirttiğimiz ve hem kendi başına hem de sahi bilginin koşulu olarak büyük değer taşıdığını kabul ettiğimiz şeyin – yani kavramların ve kavram uğraklarının genel olarak ele alınmasının, düşünce belirlenimlerinin başlangıçta malzemeden farklı olup ona sadece iliştirilen biçimler olarak ele alınmasının – mantığın nesnesi ve amacı olan sahiliğin edinilmesi konusundaki mündemiç yetersizliği çabucak ortaya çıkar. Zira bu kavramlar ve uğrakları, içerikten ayrık salt biçimler olarak, onları sonlulukla damgalayan ve kendi içinde sonsuz olan sahiliği tutmaya elverişsiz kılan bir belirlenim içine girerler. Sahilik başka bir yoldan yine kısıtlama ve sonlulukla ilişkilenecek olsa bile, bu onun olumsuz tarafıdır, sahi ve gerçel olmayışıdır, hatta onun yok oluşudur, onun sahi olarak olumlanması değildir. Salt formel kategorilerin çoraklığı ile yüzleşen sağlıklı sağduyu, kendisinin onlardan daha üstün olduğunu içgüdüsel olarak hissetmiştir ve onlara aşina olunmasını horgörüyle okul mantığına ve okul metafiziğine terk etmiştir. Fakat bunu yapmakla bu konuların bilincinin kendi başına zaten sahip olduğu değeri küçümsemiştir; doğal mantığın içgüdüsel pratiklerine mahkum olduğu zaman, özellikle de düşünce belirlenimlerinin tanınıp bilinmesini kasten reddettiği zaman, net olmayan ve dolayısıyla özgür olmayan düşünceye boyun eğdiğini algılamamıştır. Bu gibi biçimlerin toplamının ortak biçimi veya basit ve temel belirlenimi özdeşliktir, o da bu toplamın mantığında, özdeşlik kanunu yani A = A olarak öne sürülür, bu da çelişki ilkesidir [1]. Sağlıklı sağduyu bu gibi sahilik kanunlarına tutunmaya ve onlarla iştigal etmeye devam eden okula duyduğu saygıyı o kadar yitirmiştir ki, okulla alay eder ve böyle kanunlara uyarak gerçel bir şey söylediğine inanan herkesi katlanılmaz sayar: bitki – bitkidir; bilim – bilimdir; vesaire, ad infinitum. Sağlıklı sağduyu, anlamanın başat bir işlevi olan çıkarımın kurallarını tanımlayan formüllerin bilme konusunda itaat edilmesi gereken bir yere sahip olduklarını ve akılcı düşünce için elzem bir malzeme olduklarını gözardı etmekte ne kadar hatalı da olsa, bu gibi formüllerin ayırt etmeksizin yanlışlık ve safsataya da hizmet edebildiğini fark etmekte bir o kadar haklıdır; sahilik nasıl tanımlanırsa tanımlansın, dinsel sahilik gibi yüksek sahilikler konusunda bu formüller işe yaramaz – bu formüller genel olarak sadece bilginin doğruluğu ile ilgilidir, sahiliği ile ilgili değildir.

[1] ç.n. Çelişki ilkesi çelişmezlik ilkesinin diğer adıdır.

G. W. F. Hegel, Büyük Mantık’tan bir paragraf.

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

2 Comments

Filed under çeviri

2 responses to “Sağlıklı sağduyunun okullu mantığı horgörmesi üzerine — G. W. F. Hegel

  1. Pingback: Doğru — özel sayfa | YERSİZ ŞEYLER

  2. Pingback: Anlama Aykırıdır — çeviri derlemesi | YERSİZ ŞEYLER