Sanal Ağa Özentilerine Karşı: Kural, Kurul, Kurum, Kuram — Işık Barış Fidaner

Türkiye’de en küçük çocuktan en tepedekine kadar az çok ego inşa eden herkeste birazcık da olsa sanal ağa özentiliği olduğunu kabul etmeliyiz. Bu öyle özel şartlar gerektiren istisnai bir durum değildir, en alelade hadisedir, kültürel bir gerçektir [1]. Bu özentilerden bir tanesinin sarf ettiği şu söz belki de bütün sanal ağa özentilerinin ölümsüz mottosudur: “Ben böyle uygun gördüm.” [2] Bu sözün anlamı şudur: “Ben güç gösterisi yaparak yandaş toplayabilirim, gerekli görürsem biat kültürünün etkisinden sıyrılamamış kalabalıkları üzerinize sürebilirim, sizi yalnız bırakıp tecrit edebilirim, o halde ben ne dersem o olur, siz bana esirsiniz, sitede yayınlanan geçmiş yazılarınızı da sizin aleyhinizde rehin tutuyorum, keyfime uymazsa bir gün hepsini imha edip sizi siteden buharlaştırabilirim.” Bu konumdan konuşan bir kişi kendi egosunu kalabalıklar nezdinde bir fetişe ve puta dönüştürme yoluna girmiş demektir. İnsanlar güçlü görünenlerin etrafında toplanmaya devam ettikleri sürece savurulan bu tehditlerin arkasının boş olmadığından emin olabiliriz. Peki sanal ağa özentilerinin etkisi nasıl daraltılır?

1) Kural: Eğer bir siteye yazılarınızı gönderip yayınlatıyorsanız, o sitenin “yazarları” arasındaysanız, o sitedeki herhangi bir yazarın kimseye danışılmadan sorgusuz sualsiz siteden buharlaştırılması sizi de ilgilendirir. Siz farkında olsanız da olmasanız da bu olay size yönelmiş bir tehdittir. Eğer bu tip hadiselere itiraz edilmezse, yöneticilerin o kişiyi buharlaştırdıkları gibi yarın öbür gün “makbul” görülmediğiniz anda sizi de buharlaştırmalarının önünde hiçbir engel yoktur. O halde sitede bulunan yazarlar bir araya gelmeli ve en azından “bir yazarın tüm geçmiş yazılarıyla birlikte imha edilmesi” gibi aşırı tedbirler konusunda temel kurallar konması sağlanmalıdır. Böylece sanal ağa özentilerini besleyip şişiren keyfi uygulamaların önüne geçilmesi yolunda ilk adım atılmış olur.

2) Kurul: Yazılı kurallar koymak kesin çözüm sayılamaz, çünkü her kural ister istemez yuvarlak ve yoruma açık ifadeler içerecektir. Yorumlama serbestisinin keyfi güdülere hizmet etmesini önlemek için kuralları yorumlayacak kurullar oluşturulmalıdır. Siteden tasfiye edilmesi talep edilen yazar tam olarak hangi suçu işledi? Rahatsızlık mı verdi? Uygunsuz bir şaka mı yaptı? Eleştiri mi yaptı? Hadsizlik mi yaptı? Asılsız iddialar mı öne sürdü? Hakaret mi etti? Taciz mi yaptı? Bunlardan hangisi onun tüm geçmiş yazılarının imha edilmesi için yeterli sebep oluşturuyor? Yazarlar eğer siteyi yöneten sanal ağa özentilerinin örtük tehditleriyle rehin alınmak istemiyorlarsa konulan kuralların nasıl uygulandığını kurullar aracılığıyla takip edebilmeliler.

3) Kurum: Farklı insanlar kurullara girip çıktıkça kuralların uygulanmasıyla ilgili yorum tarzlarından bazıları daha geçici, bazıları daha kalıcı olacaktır. İnsanlar değiştiği halde kalıcı olan yorum ve uygulama tarzları kurumu oluşturur. Örneğin çeşitli konular daha serbest bırakılırken belli konularda kırmızı çizgiler çekiliyor olabilir. Kurumda belirleyici olan tutarlılıktır. Örnek: Eğer bir kurum yazarlarının intihal yapmasını resmen “uygun görüyor” ve buna müsaade ediyorsa, “Bu sitede intihale müsamaha gösteriliyor” diyen bir yazarı sosyal medyada bloklayıp siteden buharlaştırması tutarsız bir davranıştır; meşru kurumlarda bu gibi tutarsızlıklar sorgulanır.

4) Kuram: Yukarıda saydığım işleri yürütmek için ister istemez çeşitli kavramlara gerek duyulur. Bu kavramların yoğurulup şekillendirilmesi de kuram yani teori işidir. Teori pratikle doğrulanan veya yanlışlanan bir hipotez değildir. Aksine pratiği tekrar tekrar şekillendiren bir şeydir. Bu ilişkinin asıl belirleyeni, pratiğin teoriyi doğruluk (rightness) testinden geçirmesi değildir, teorinin pratiği sahilik (truth) testinden geçirmesidir. Sınavda kalmanın sonucu “yanlış!” (wrong) yargısıyla dışlanmak olmamalıdır; “fol!” (false) muhakemesiyle arzularını gözden geçirmek olmalıdır.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Sanal ağalığın bir diğer adı iğdişten muaf İlksel Baba’dır. Bkz “Aslan Avı ve İlksel Baba’nın Öldürülmesi”

[2] Bu kişi yönettiği sitenin yazarlarından birinin fikrini atıfsızca kullanmasını (yani ondan intihal yapmasını) bu unutulmaz sözle savunmuştur. Bkz “Fırsatçı Medya Ekolojisinde Emsal Vaka: “Ben böyle uygun gördüm””, “Grup Adına İnsan Bloklamak Sanal Ağa Davranışıdır”, “Bir hesap bloklanıyor”

6 Comments

Filed under şey