Sütur ve Südur: Basit ve Diyalektik — Işık Barış Fidaner

(öncesi: Sütur-Südur Döngüsü ve İdeoloji)
sudur2

sudur

Sütur ve südur dinamik döngüde ilk başta basit halde belirir, daha sonra diyalektik halde belirir. Bu da toplamda dört terim eder:
1) Basit sütur
2) Basit südur
3) Diyalektik sütur
4) Diyalektik südur
Bunları tek tek ele alalım.

1) Basit sütur: Basit sütur bazı şeylerin gerekli (şart, olmazsa olmaz) olduğunu, geri kalan şeylerinse olumsal (kaza eseri, gereksiz) olduğunu söyler; yani gereklilik ile olumsallık arasında ters orantı kurar. Bu sayede bilinç kapasitesi sadece gerekli şeylere tahsis edilebilmiş ve olumsal unsurların geri plana atılması sağlanmış olur. Fakat rafa kalkan olumsal unsurlar bilinçdışına yerleşir ve bilinçte faaliyet gösteren gerekli doğrulukları eğip büken bir lekeye dönüşecektir. Sonuç olarak bilincin kör noktasına yerleşen bu lekeyi silme takıntısı ortaya çıkar. Bilince hakim olan gerekli doğruluklar bu takıntı ile yüklenir, içleri boşalır ve taslamaya dönüşürler. Taslama, ufukta beliren karşı-sütur ihtimaline gülüp geçebilme, onu unutabilme, boşverebilme lüksüdür.

2) Basit südur: Basit südur bazı şeylerin mümkün (gerçekçi, normal, alışıldık) olduğunu, geri kalan şeylerinse imkansız (eyleme uygun değil, anlama aykırı, erişime kapalı, anormal) olduğunu söyler; yani mümkünat ile imkansızlık arasında ters orantı kurar. Bu sayede işe yarar bilgilerin inşa edilmesi mümkünat yollarını takip ederek yayılıp genişler, imkansız unsurların ise tek işlevi bilgiden bilmezliğe geçilen sınır noktalarına uyarı levhaları koymaktır. Fakat mümkünatları rehber alan bilinçli normal istekler insana asla yetmez, erişilmez nesnelere yönelen anormal arzular da ister istemez bilinçdışında uyanacaktır. Sonuç olarak imkansız olanın (ölümün) gölgesi mümkün olanın (hayatın) üzerine düşer ve onu sarmalayan pozitif haleyi bozundurur. Basit südur hayata uyguladığı pratik bilgisini gölgeleyen bu karşı-südur hayaletini hep defeder ama bunaltıcı ve melankolik etkisinden kaçamaz.

3) Diyalektik sütur: Sütur ile karşı-süturun barışması diyalektik sütura yol açar. Bilinç kör noktasına yerleşen lekeyi silme takıntısını terk eder ve o leke (yani semptom) ile özdeşim kurar [1]. Böylece (1) her tikel gerekliliğin aslında olumsal olduğunu ve (2) olumsal olmayan tek evrensel gerekliliğin olumsallığın kendisi olduğunu kabullenir. Bu diyalektik, basit süturda kurulan ters orantıyı iptal eder. Diyalektik sütur dilde mecazlar yoluyla sahnelenir: Mecaz olumsal bir unsuru gereklilik konumuna getirir ama mutlaklaştırmaz, izafi halde bırakır; yani sadece bir köprü koyar: Mecaz hakikatin köprüsüdür [2]. Diyalektik sütur, karşı-sütur ihtimalinin bilincinde olmasa da farkındadır; bu yüzden taslama yapamaz ve basit süturdan daha dürüst olmaya mecbur kalır; taslama lüksü olmaması onu nispeten yoksun da kılar, çünkü yalanlara katılamaz ve olağan sağduyunun dışına düşer.

4) Diyalektik südur: Südur ile karşı-südurun barışması diyalektik südura yol açar. İmkansızlığın gölgesinin mümkünatlara yüklediği bunaltıcı kaygı, sahi olan (aldatıcı olmayan) tek duygudur: Ölüm gerçeğini inkar ederek sahiden yaşanamaz, ayrılık gerçeğini inkar ederek sahiden ilişki kurulamaz, kaybediş gerçeğini inkar ederek sahiden kavuşulamaz, vb. Diyalektik südur, yayılma ile bozunma arasındaki özdeşliği fark eder: Yayılımın bozunumu, bozunumun yayılışıdır. Mümkün evrenin sınırlarını çizen imkansızlıklar yoluyla kararlaşmayan hiçbir mümkünat yoktur. Bu diyalektik, basit südurda kurulan ters orantıyı iptal eder. Diyalektik südur dilde mecaz-ı mürsel yoluyla sahnelenir: Mecaz-ı mürsel bilgi zinciri boyunca mümkünatları takip ederek yerdeğiştirir ama bu hareketin tamamını dürtüleyen asıl arzu imkansız nesneye yöneliktir. Mecaz-ı mürsel bilgi zinciri üzerinde dokunduğu her mümkünat noktasında aslında imkansızlığın sahiliğine elçilik etmektedir: Mecaz-ı mürsel sahiliğin elçisidir [2]. Diyalektik südur basit südurda düşülen bunaltı ve melankoliyi çözümlendirecek yasın tutulmasını sağlar [3]. Yas tutmak yeni mecazların (diyalektik süturların) yolunu açar.

(sonrası: Tepkisel Sütur ve Tepkisel Südur)

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Koronavirüsü Kapsayarak Aşı”

[2] Bkz “Mecaz Hakikatin Köprüsüdür, Mecaz-ı Mürsel Sahiliğin Elçisidir”, “Anlam-tanesi ile anlam-adımı”

[3] Bkz Simgesel Yas ile Gerçek Yas (derleme), “Melankoli arzunun hüsranıdır”, “Hep Vardı ile Hiç Olmadı”

3 Comments

Filed under şey