Etkileşim Borcu ve Tepkileşim — Işık Barış Fidaner

Dijital bulutta yaşadığımız olumlu karşılaşmalara “etkileşim” adını veririz. Bu simgesel alışverişlerin sınırlarını çizen olumsuz karşılaşmalara da “tepkileşim” diyelim. Tepkileşim simgesel etkileşimin sınırlarını çizen gerçek boyutu oluşturur.

Simgesel borç sosyal medyada “etkileşim borcu” şekline bürünür. Sosyal medyanın yapıtaşı “beğendim” simgesi olduğu için etkileşim borcunun en basit şekli “beğenme” borcudur. Beğenme borcu bir iktidar aracıdır, çünkü beğenme borcunu ödemek “zıpla denince zıplamak” demektir, bu da iktidarın tanımıdır.

Etkileşim borcunun daha karmaşık şekli “katkı” borcudur. İnsanlara yazdığınız her mesaj sizin üzerinize bir katkı borcu yükler, çünkü mesajı dikkate almak, okumak, düşünmek, karşılık vermek, vb. bunların her birinin karşı taraf için bilişsel bir bedeli vardır. Karşı taraf bu bilişsel bedeli üstlenip mesajınızı işleme koymaya razı gelmek için mesajınızın ona bir “katkı” yapmasını bekler. Katkı borcu da bir iktidar aracıdır, çünkü katkı borcunu ödemek “konuş denince konuşmak” demektir, bu da ideolojik iktidarın tanımıdır.

Dijital bulutlarda yürürlükte olan iktidar aracı etkileşim borcu olduğuna göre tepkileşimlerin hep bu konu etrafında dönmesi şaşırtıcı değildir. Her etkileşim bir etkileşim talebi içerir. Etkileşim talebi etkileşim sınırlarını aştığı anda tepkileşime dönüşür.

Tepkileşimin en yaygın şekli tepki mesajı veya “eleştiri”dir. Burada amaç “doğru etkileşim” idealini öne sürerek “yanlış etkileşimi” susturmaktır. Eleştiriyi kabul etmek “sus denince susmak” olduğu için tepki mesajı da bir iktidar aracıdır. Eleştiri hem etkileşim borcuna benzer hem de onu besler, zira “doğru etkileşim” ideali her zaman “beğenme ve katkı borçlarını uygun yer ve zamanda ödeyen etkileşim” olarak tanımlanır.

Tepkileşimin daha ileri şekli bloklamaktır. Bloklamanın dijital buluttaki genel anlamı “doğru etkileşim” idealleri ile belirlendiğine göre bloklamaya hedef olan kişi beğenme ve katkı borçlarını ödemeyi reddeden birisidir. Bu borçlar ne kadar saçmaysa bloklanmak da o kadar gurur verici olur. Tahmin edebileceğiniz gibi bloklamak da bir iktidar aracıdır, çünkü “dur denince durmak” mantığına dayanır.

Yukarıda saydığımız iktidar araçlarını gözden geçirelim:
1) Beğenme borcu: Zıpla denince zıpla!
2) Katkı borcu: Konuş denince konuş!
3) Tepki mesajı: Sus denince sus!
4) Bloklama: Dur denince dur!

Ortak özelliklerini sayalım:
1) Hepsi tepkileşimdir, çünkü etkileşime sınır çizer.
2) Hepsi etkileşim borcu iddia eder, yani etkileşim alacaklısıdır.
3) Hepsi A = A özdeşlik formülüne dayanır.
4) Hepsi hayal ile gerçek arasındaki çelişkiye tahammülsüzdür.
5) Hepsi “düşünmek istemiyorum!” güdüsüne dayanır.
6) Hepsi bilişsel bedellerden imtina eden savunma mekanizmalarıdır.
7) Hepsi inkarcılığın aldığı farklı biçimlerdir.

Elbette iktidar aracı olmayan bir tepkileşim de mümkündür. Böyle bir tepkileşim:
1) Etkileşim alacaklısı değildir.
2) Bilişsel bedellerden kaçınmaz.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

1 Comment

Filed under şey

One response to “Etkileşim Borcu ve Tepkileşim — Işık Barış Fidaner

  1. Pingback: Mürekkepbalığı — derleme | YERSİZ ŞEYLER