Çelişki ve Çatışkı — Işık Barış Fidaner

“Çatışkı ve çelişki hiç de aynı şey değildir. Sosyalizmde birincisi yok olacaktır ama ikincisi varlığını sürdürecektir.” (Vladimir Lenin, kaynak)

Çelişki-çatışkı farkının sezgisel betimlemesi çelme-tekme farkıdır: Çelişmek birbirini çelmektir, çelme henüz tekme değildir ama bugünkü örtük çelişki (kendinde-çelişki) yarınki tekmelerin yolunu yapar. Çelişki şiddetlenip birbirini tepmeye dönerse çatışkı çıkmıştır. Çatışkı kendini besleyerek şiddetlenen çelişkidir (kendi-için-çelişki). Maocu teori bu farka dikkat çeker ve düşmanlarla yaşanan çatışkılı çelişkiler (antagonistic contradiction, 矛盾) ve müttefiklerle yaşanan çatışkısız çelişkileri birbirinden ayrı tutar.

Çelişki sütur ile karşı-süturun burun buruna gelmesidir, çatışkı ise südur ile karşı-südurun birbirini bozundurmasıdır [1]. Çelişen taraflar karşılıklı dikilirler, birbirine batan iğnelerdir. Çatışan taraflar ise karşılıklı cepheleşirler, birbirini iten karşıt yayılımlardır.

Çelişmek birbirinin ayağına basmaktır, ayakların birbirine dolaşmasıdır, bir miktar bilmezlik ve sakarlık içerir. Aradaki çelişki tarafların kör noktasına denk gelir ve bir ölçüde örtük kalır. Çatışkıda ise çelişki alenileşir ve taraflar kasten itişip tepişmeye başlarlar. Kavga eden taraflar çatışkıya gerekçe bulmak için bilmişlik taslamak zorunda kalırlar, artık önceki bilmezliğe tahammül edemezler ve “cehaleti” aşağılarlar.

Çelişki ile çatışkı arasındaki şiddet farkı laf atışması ile fiziki kavga arasındaki şiddet farkından ayrı bir konudur. Yerine göre, eleştiri yazısında seçilmiş bir kelime bazen fiziki kavgadan daha derin bir çatışkı çıkarabilir, ya da bir olaya karışıp birbirine girmek sonradan unutulan küçük bir çelişki olabilir. Bazen iğneli bir söz veya ince bir tavır kavga etmekten daha şiddetli olabilir, “Gandhi’nin Hitler’den daha şiddetli olması” gibi (Žižek).

Çelişki-çatışkı farkı psikanalizdeki nevrotik-sapkın farkıyla örtüşür. Taraflar önce aralarındaki çelişkiyi bastırmaya uğraşır, çelişki onların paylaştığı bir nevrotik semptom olur, onlar aynı cinselliği düşleyen nevrotikler gibi kavga etmeyi düşlerler ama eyleme geçip çatışmaktan kaçınırlar. Çatışma çıktığı anda ise birikmiş kavga düşlemleri sahneye konur ve nevrotik dirsek temasından sapkın düşmanlaşmaya geçilir.

Çatışkıda iki tip inkar sahnelenir:
1) Çatışan taraflar öncelikle birbirlerini inkar ederler ve gayrimeşru ilan ederler.
2) Ama daha önemlisi: İki tarafın ortaklaşa inkar ettiği konu, aralarında ittifak kurma imkanıdır.

Birinci tip inkar yoluyla her iki taraf kendini normal, karşı tarafı sapkın ilan eder; ama ikinci tip inkar yoluyla kavga düşlemlerini sahneye koydukları ölçüde iki taraf eşit ölçüde sapkınlaşmıştır.

Sosyal medya herkese birbirini bloklayarak inkar etme silahını verdiği için günümüz dünyasında ne yazık ki çelişkileri bastırarak mesafeli ve çatışmasız ilişkiler geliştirmek için yeterli motivasyon kalmamıştır. İnternete herkes “kullanıcı” sıfatıyla geldiği için birbirini “kullanmayı” da en doğal hakkı sayabilmektedir. Sosyal medya kavga hayallerini kolayca gerçek kılar ve nevrotikleri sapkınlaştırır. Bu koşullar çelişkileri örterek dirsek teması kurmayı sağlayan mesafeleri iptal eder. Çatışkısız çelişkiler çabucak çatışkılı çelişkilere dönüşür ve ittifak imkanları çabucak yeni düşmanlıklara tercüme edilir.

Işık Barış Fidaner doktoralı (Boğaziçi Üniversitesi) bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler‘in Admini, Žižekian Analysis’in Editörü, Görce Yazıları‘nın Küratörüdür. Twitter: @BarisFidaner

Notlar:

[1] Bkz “Sütur-Südur Döngüsü ve İdeoloji”

1 Comment

Filed under şey

One response to “Çelişki ve Çatışkı — Işık Barış Fidaner

  1. Pingback: Düşüş Düşü Düşünce — derleme | YERSİZ ŞEYLER