Category Archives: bilim

Mantıksal bağlaçlar — Sylvain Poirier

Sylvain Poirier — settheory.net

1. Matematiğin ilk temelleri

1.6. Mantıksal bağlaçlar
Nullary bağlaçları önceden görmüştük : Boolean 0 (geçersiz) ve 1 (geçerli) sabitleri.

Boolean’ler arasında binary eşitlik bağlacı ⇔ diye yazılır ve denklik adı verilir: AB «A B‘ye denktir» diye okunur.

Gelin diğer işe yarar bağlaçları sunalım, Boolean değişkenlerin (A, B, C, ki yerlerine formüller konabilir) tüm mümkün değerleri için geçerli olan özellikleriyle birlikte.

Continue reading

5 Comments

Filed under çeviri, bilim

İfadeler ve tanımlanabilir yapılar — Sylvain Poirier

Çevirinin okunaksız olduğunun farkındayım. Daha sonra geri dönüp düzeltmeyi planlıyorum. Bu çeviriyi sadece terimleri seçmek için yapıyorum. Grameri bozuk hâlde bırakıyorum. Konuyu anlamak isteyenler İngilizce metni okusunlar.

IBF

Sylvain Poirier — settheory.net

1. Matematiğin ilk temelleri

1.5. İfadeler ve tanımlanabilir yapılar

Terimler ve formüller

Bir ifade, bir kuramın ilk iki katmanı (bir tipler listesi ve bir dil) verildiğinde, simgelerin bulunuşlarının sonlu bir sistemidir; bir modelin (belitleri gözardı ederek verilen tipleri ve yapı simgelerini yorumlayan sistem) ve içerdiği serbest değişkenlerin bir yorumunun (modeldeki değerlerinin) her mümkün verisi için bir değer tanımlayacaktır.

Her ifade ya bir terim ya da bir formüldür: terimlerin değerleri nesneler olurken formüllerin boolean değerleri olacaktır.

Continue reading

5 Comments

Filed under çeviri, bilim

Matematiksel sistemlerin yapıları — Sylvain Poirier

Sylvain Poirier — settheory.net

1. Matematiğin ilk temelleri

1.4. Matematiksel sistemlerin yapıları

Yapılar, bir kuramın dilini (küme kuramsal bir yorumda yapı simgelerinin değerlerini) yorumlayarak, çalışılan sistemi biçimlemek için çeşitli tipten nesneleri ilişkilendirir. Bu yapılar her tipten nesnenin sistemde çeşitli roller oynamasını sağlar. Bu rollere göre nesneler, saf öğelerin basit yapısına karşın, karmaşık nesneler gibi yorumlanabilir.

Jenerik kuramlar 2 tür yapı (dolayısıyla 2 tür yapı simgesi) kabul eder: işleçler ve yüklemler.

Continue reading

5 Comments

Filed under çeviri, bilim

Kuramların biçimi: mefhumlar, nesneler ve üst-nesneler — Sylvain Poirier

Sylvain Poirier — settheory.net

1. Matematiğin ilk temelleri

1.3. Kuramların biçimi: mefhumlar, nesneler ve üst-nesneler

Modelin değişkenliği

Her bağdaşık kuram kendi modelinin (yorumunun) sabitlenmiş olduğunu varsayar, ama olağandır ki bu, aynı kurama ait varolan diğer meşru modellerin geniş (sonsuz) menzili içinde bir tane modelin «tercih»inden ibarettir; model kuramı açısından bakıldığında model değişken olur. Fakat bu «tercih» ve modelin bu «varolma»sı gayet soyut olabilir. Ayrıntıda, Tamamlanmışlık savının kanıtı, bütün vakalarda işleyebilerek, imkânlar menzili içinde bir tane modeli «belirt»ecektir, ama bu inşa aslında alenî değildir (sonsuz tane adım içerir, her adım sonsuz bilgiye bağlıdır). Bu koşullarda, bir modelin sabitlenmesi varsayımı saçmalık sayılabilir, ama yine de matematiksel kuramların standart yorumunu teşkil eder.

Continue reading

5 Comments

Filed under çeviri, bilim

Değişkenler, kümeler, işlevler ve işlemler — Sylvain Poirier

Sylvain Poirier — settheory.net

1. Matematiğin ilk temelleri

1.2. Değişkenler, kümeler, işlevler ve işlemler

Gelin temellendirici döngüden kimi basit kavramları getirerek matematiğe başlayalım, bu kendine yeterli olabilir. Henüz belitsel bir kuram hâlinde formelleştirilmemiş bir küme kuramından başlanması doğaldır.

Önce bir kümenin ne olduğunu açıklayalım, sonra temeller (model kuramı) ile onun esas incelikleri (paradokslar) bağlamında daha çok kavram ve izahla resmi tamamlayacağız.
Continue reading

5 Comments

Filed under çeviri, bilim

Matematiğin temellerine giriş — Sylvain Poirier

Facebook’ta admini olduğum Set Theory and Philosophy grubunda kendini tanıtan Sylvain Poirier’in settheory.net sitesinden çeviriler yapmaya aylar önce kalkışmıştım, ilk bölümü bugün tamamlayabildim.

Siteye de yüklenmiş: http://settheory.net/tr/

IBF

Sylvain Poirier — settheory.net

1. Matematiğin ilk temelleri

1.1. Matematiğin temellerine giriş

Matematik ve kuramlar

Matematik öğesel nesne sistemlerinin çalışılmasıdır; bu sistemlerin tek tabiatı kesin olmaktır, muğlak olmamaktır (iki nesne eşittir ya da farklıdır, ilişkilidir ya da değildir; bir işlem kesin bir sonuç verir…). Böyle sistemler olağan dünyamızdan bağımsız hâlde tasavvur edilirler, gerçi birçoğu olağan dünyanın çeşitli yönlerine benzeyebilir (böylece onları tarif etmekte kulanılırlar). Bir bütün olarak matematik, bu türde (kesin nesneleri olan) «tüm mümkün dünyaların bilimi» gibi görülebilir.

Continue reading

5 Comments

Filed under çeviri, bilim

Bilim Yürüyüşü’nün Küresel Nedeni — Claudio Paganini

Bilim Yürüyüşü hakkında yapılan basın toplantısından Almanya Genel Merkez adına bize ulaşan Claudio Paganini’nin beyanına iki dilde yer veriyoruz.

Işık Barış Fidaner & Fikri Şaşmaz

Adım Claudio Paganini, İsviçreliyim, matematiksel fizik alanında doktora öğrencisiyim. Berlin’de kurulan genç hukuk-teknoloji start-upı olan Cphere’in CEO’su ve Eş-Kurucusuyum. İsviçre’de büyüdüm, Birleşik Eyaletler, Almanya, Fransa ve İsveç’te yaşadım.

Nüfusun önemli bir kısmının kendi şahsi kanaatini yerleşik olguların önüne koyması dünyanın birçok yerinde yaşanan bir sorundur.

Continue reading

1 Comment

Filed under çeviri, bildiri, bilim, deneyim

Yerçekiminin Kaynağı ve Newton Kanunları Üzerine — Erik P. Verlinde

Erik P. Verlinde — 6 Ocak 2010 — arxiv.org

Özet:

Başlangıç ilkelerinden ve genel varsayımlardan yola çıkan, uzayın holografik bir senaryo yoluyla belirgen olduğu kuramdan Newton’un yerçekimi kanununun doğallıkla ve kaçınılmazca ortaya çıktığı gösterilir. Yerçekimi, maddî cisimlerin konumlarıyla ilişkili bilgilerde olan değişimlerden kaynaklanan entropik bir güç olarak izah edilir. Sunulan savların izafî genellemesi doğrudan doğruya Einstein denklemlerine ulaşır. Uzay belirgen olduğunda Newton’un atalet kanununu bile izah etmek gerekir. Eşdeğerlik ilkesi aslında işte bu kanunun kaynağının entropik olduğu sonucuna bizi vardırır.

Türkçesi: Işık Barış Fidaner

1 Comment

Filed under çeviri, bilim

Yeni Bir Yerçekimi Kuramı İlk Sınavını Geçti. Fizik Açısından Taşıdığı Anlam Şöyle — Cecille De Jesus

Cecille De Jesus — 19 Aralık 2016 — futurism.com

Erik Verlinde’nin belirgen yerçekimi [emergent gravity] kuramı karanlık madde parçacığının varolmasına gerek kalmadan yerçekimi davranışına anlam veriyor. Leiden Gözlemevi’nden araştırmacılar Verlinde’nin kuramının geçerli olup olmadığını anlamak için 33 binden fazla galaksiyi ele aldılar.

Belirgen Yerçekimi

2010’da Amsterdam Üniversitesi ve Delta Kuramsal Fizik Enstitüsü’nden meşhur sicim kuramı uzmanı Erik Verlinde yerçekiminin tabiatın aslî bir kuvveti olmadığı, daha ziyade “belirgen bir görüngü” olduğu fikrini önerdi. Ve şimdi, Einstein’ın kendi genel izafiyet kuramının son versiyonunu yayınlamasının yüz yıl ardından, Verlinde kendi yerçekimi yaklaşımını açıklayan makalesini yayınladı – bildiğimiz anlamdaki fiziğin temellerine meydan okuyan büyük bir iddiası var.

Continue reading

1 Comment

Filed under çeviri, bilim

Devlerin Omuzları — Bilim Yürüyüşü Norveç

Kız bakar ışıl ışıl yıldızlara
Yenilerini keşfetmeyi hayal eder
Gezegen yaylarını çizer
Hareketleri onu büyüler
Soyarken kalın kabuğunu hakikatin
Sonu gelmez yinelemeleri içinde
Olguların çıktığı yeri arar
Veri kümesi ve hesaplamalar

Küçük çocuk anlamak ister
Neden dünyanın her yerinde arıların öldüğünü
Onu endişelendirir hayatın zinciri
Böceklerin uçmasına bağlı olan zinciri
Tabiatın uyarı işaretlerini görür
Ölen türleri, yükselen suları görür
Bilgi sicimleri intertwine olurlar
Oğul ve kızlarımızı umutlandırırlar

El ele yürürüz, güçlüyüz, bu omuzların üzerinde dururuz
Peşine düşüp savunmak için tüm bilgileri elimizden geldiğince

Kadın ileri yaşlarında bilir
Bilimin meyvelerini birinci elden
Diler ki torunları da sahip olsun
O aynı keşiflere, susturulmadan
Minyatürler büyütülür
Mikroskoptan doğan içgörüler
Belgeler ve geçerlemeler
Sorgulayan parlak zihinler cesaret eder

El ele yürürüz, güçlüyüz, bu omuzların üzerinde dururuz
Peşine düşüp savunmak için tüm bilgileri elimizden geldiğince

El ele yürürüz, güçlüyüz, müthiş omuzların üzerinde dururuz
Peşine düşüp savunmak için tüm bilgileri

Bilim Yürüyüşü Norveç

Continue reading

1 Comment

Filed under çeviri, bilim, şarkı