Tag Archives: Fallus'un Ötesi

Çevirmenler, True’ya Doğru demeyelim, Sahi diyelim — Işık Barış Fidaner, Zeynep Nur Ayanoğlu

Türkçede yaptığımız tartışmaların çoğu zaman ego savaşına dönmesinde, kullandığımız kelimelerin de payı vardır. İngilizcede mantıksal geçerlilik değeri bildirmek için kullanılan True-False, Türkçede yaygın olarak Doğru-Yanlış ile karşılanmakta. Oysa Doğru-Yanlış, ahlaki yargı ile yüklenmiştir ve İngilizcedeki Right-Wrong’a daha yakındır. Doğru-Yanlış’taki bu gereksiz ahlaki yük, Türkçe konuşanlar arasında mantık çerçevesinde iletişim kurulmasını zorlaştıran bir parazit yayın gibidir. Psikanalitik terimlerle ifade edersek, simgesel değerleri ifade etme çabalarımız imgesel bir çatışma ile yüklenerek boşa düşer. “Doğru!” ya da “Söylediğin doğru!” dediğimizde sadece söylenen söze değil, o söz ile ima edilen duruşa (söyleyen kişinin ego’suna) da hak vermiş ve onu desteklemiş oluruz. Oysa “Sahi mi söylüyorsun?” diye sorulduğunda önermeye dair bir yargıda bulunulması beklenir, konuşan şahsın görüşüne dair değil. Böylece “Sahi!” ile İngilizcedeki “True!” ünlemini karşılayabilmiş oluruz. Daha önce False kelimesi için önerilen Fol karşılığı [1] ile bunu birleştirdiğimizde, True-False’un sahi Türkçe karşılığı olan Sahi-Fol‘u elde ederiz. Önermeler üzerinden konuşmanın kolaylaşması için bu kelimelere ihtiyaç duyarız.

Kullanım örnekleri:

“İstanbul bir şehirdir” önermesi sahidir.

“Domuzlar uçar” önermesi foldur.

Sahilik değeri, Sahilik tablosu, Mantıksal sahilik.

Alternatif: Sahihat değeri, Sahihat tablosu, Mantıksal sahihat.

P => Q sahi ise P sahi olduğu zaman Q da sahi olmalıdır.

P ∧ Q sahi ise P ve Q sahi olmalıdır.

P ∨ Q sahi ise P veya Q sahi olmalıdır.

[1] Bkz “Çevirmenler, False’a Yanlış demeyelim, Fol diyelim”

Konuyla ilgili bazı yazılar:

Doğrusu, Sahiliğin Eksikliğini Hissediyoruz (Fidaner, Ayanoğlu)

Hakikatin Elektrolizi

Sahi-Fol ile Doğru-Yanlış = Arzu ile İrade

Sahilik Arayışı İmleyen İşçilerine Emanettir

10 Ekim’de Gerçekliğin Hakikati Ezmesi ve Sahi-Fol Kavramları

True-False : Right-Wrong = Desire : Intention

Bilimsel Doğrular Yoktur, Bilimsel Sahilik Vardır

Planck İlkesi ve Geleceğin Gençlerin Elinde Olması

Muhatap sayısını çoğaltmak, hakikati feda etmek için yeterli bir gerekçe değildir

24 Comments

Filed under çeviri, şey

Çevirmenler, False’a Yanlış demeyelim, Fol diyelim — Işık Barış Fidaner

Bu sitede gerek duydukça yeni kelimeler türettim ama hep kısa açıklamalarla geçiştirdim, çünkü kelimelerin kendi bağımsız değerleri olduğunu ve açıklamaya gerek duymadıklarını biliyorum. Yine de bu türetimlerden bir tanesini burada öneri halinde sunmaya karar verdim. Bu yazının konusu budur.

Değerli Çevirmenler,

Size genel çağrım İngilizcedeki false kelimesini artık “yanlış” diye çevirmemenizdir.

Yanlış’taki ahlakî yük false‘ta yoktur. Yanlış daha çok İngilizcedeki wrong‘un karşılığıdır. False ile wrong hiçbir alâkası olmayan kavramlardır.

İşte sizin için kendi Türkçe karşılığımı tanımlıyorum.

Fol (sıfat): Hakikat iddiası taşıdığı halde hakikat gerçekliği taşımama niteliğini belirtir.

Etimolojik olarak “fol” tavuklara yuva izlenimi vererek istenen belli bir yere yumurtlatmak için o yere konan sahte yumurtalara verilen addır. “Ortada fol yok yumurta yok” deyiminde kastedilen budur: “Yumurtaların kendisi olmadığı gibi yumurtlamaya yol açacak fol yumurtalar (yani yumurta olma iddiası taşıdığı halde yumurta olma gerçekliği taşımayan nesneler) bile yok” denmiş olur.

Örnek cümleler:

Aslında bana dediklerinin fol olduğunu anlayabilirdim.

Böyle fol beyanlarla nereye varacağınızı zannediyorsunuz acaba?

Fol putlara iman etmişlerdi.

Dürüst gazetelerde hiçbir fol habere rastlanmıyor.

Fol bir kimlikle yıllarca aramızda yaşamış, onu hiç tanıyamamışız.

Bana yönelttikleri fol ithamlara karşı kendimi savundum.

Bunun gibi fol ideolojiler bizi olsa olsa yıkıma götürür.

Işık Barış Fidaner

Not: “O zaman true ne olacak?” sorusuna sadece “Doğru diye çevrilmemelidir, çünkü ahlakî yük taşımaz: true ile right hiçbir alâkası olmayan kavramlardır” yanıtını verebiliyorum. Belli bir kelime öneremiyorum. Yukarıda yaptığım Fol tanımı gibi bir true tanımı da türetemiyorum. Mesela formülün tam tersi, yani “hakikatin hem iddiasını hem gerçekliğini taşımak” isabetsiz bir tanım olur bence. True olmak false olmamaktan daha kolay bir iş. Daha basit bir tanım yapılabileceğini zannediyorum. Ama ondan önce onu karşılayacak kelimeyi bulmak lazım.

34 Comments

Filed under çeviri, bildiri